Waarom .....    De man in de ... werken met ...

 
mailinglist

Vul hier je naam en mail / adres in en   we houden je op de hoogte van de activiteiten van Stichting  mannenwerk

in uit

Het mannenwerk en de verbinding met de innerlijke ruimte

over werken met mannen, en de schoonheid die schuilt in het groeiproces.

Dit artikel verscheen in de Jubileum Nieuwsbrief van Stichting Mannenwerk in 1999

door Hendrik Grashuis, voorzitter Stichting Mannenwerk

KLEIN EN DICHTBIJ

Tijdens de workshops van Stichting Mannenwerk speelt het belangrijkste werk zich voornamelijk af op het persoonlijke niveau: 'Klein en dichtbij'. We hechten groot belang aan het 'persoonlijke',  want we weten hoe gemakkelijk mannen het contact met zichzelf verliezen zodra ze de dingen te groot en te algemeen maken.  We beschouwen het als waardevol en belangrijk dat mannen, met hun vaak totaal verschillende achtergronden, samenkomen om zichzelf en elkaar onder ogen te zien en zichzelf vervolgens uit te spreken over wat hun na aan het hart ligt. De ervaring heeft ons laten zien dat dat meestal leidt tot meer innerlijke ruimte en inzicht. Ik denk dat het voor ons mannen van grote waarde is dat we contact maken met onze innerlijke wereld.

Traditioneel gezien hebben mannen zich altijd gericht op de buitenwereld, het gebied van hun jachtterreinen, hun ontdekkingen en veroveringen. Vrouwen droegen zorg voor de voortgang van het dagelijkse bestaan, het huis, de kinderen, de verbinding met elkaar. In zeker opzicht kun je zeggen dat we allemaal gevangenen waren van een eeuwenoud en vaststaand beeld over 'mannelijkheid' en 'vrouwelijkheid'. Dat traditionele beeld is de laatste decennia radicaal aan het veranderen, hetgeen nieuwe levensperspectieven heeft geopend voor zowel vrouwen als mannen.  Eigenschappen en mogelijkheden behoren niet langer, zoals voorheen, tot de exclusieve domeinen van óf mannen, óf vrouwen. Een gegeven waarbij we volgens mij allemaal te winnen hebben. Bij mannen kan er aanvankelijk verwarring en weerstand zijn omdat de veranderingen als een aanval op, en een aantasting van, hun mannelijkheid gevoeld kunnen worden. Wederzijdse gekwetstheden kunnen zich gemakkelijk verharden in onvruchtbare strijd over verschillen en tegenstellingen tussen mannen en vrouwen. In plaats daarvan kunnen we ook elkaars pijn erkennen en proberen de ruimte terug te winnen die ons in het verleden niet toegestaan werd. En voor mannen is dat in mijn visie vooral de innerlijke ruimte.

Mannen verliezen niets van hun mannelijkheid als ze hun innerlijke ruimte gaan verkennen en onderzoeken. Ze voegen eerder een extra dimensie aan hun 'man-zijn' toe. De gerichtheid op de buitenwereld hoeft niet opgegeven te worden, maar kan juist verrijkt worden met nog meer bezieling van binnenuit. Het emotionele bereik van mannen kan zich vergroten en in het hele gebied tussen kracht en kwetsbaarheid ontstaat een onvermoede bewegingsvrijheid. Je kan het zien als mannen bij voorbeeld met elkaar nadenken en spreken en vooral voelen over hun zogenaamde machtspositie ten opzichte van vrouwen. In het algemeen ervaren mannen hun macht helemaal niet als macht, maar vooral als grote druk, zware last en isolement. In die zin is het voor mannen een opluchting om op dat gebied een nieuw evenwicht te zoeken en weer verbinding met, en zorgzaamheid voor, een groter geheel te voelen.

Het innerlijke groeiproces kan een groot en uitdagend avontuur zijn, met allerlei hindernissen en valkuilen: Er valt een leven lang zo veel in onszelf te ontdekken, te onderzoeken en vrij te maken dat het gevaar bestaat dat al onze energie en onze kracht er in opgaan. Ik denk dat het belangrijk is dat we ons persoonlijke groei- en bevrijdingsproces niet alleen voor onszelf houden, maar blijven zoeken naar een balans tussen onze binnen- en buitenwereld en niet uit het oog verliezen dat onze samenleving snakt naar krachtige en bezielde mannen.

HOMO'S EN BEVRIJDING

Stichting Mannenwerk wil zich inzetten voor de persoonlijke groei van mannen in het algemeen en van homo- en bisexuele mannen in het bijzonder. Soms wordt de vraag gesteld of het in deze tijd eigenlijk nog wel nodig is voor homo- en bisexuele mannen om zich op een speciale plek met elkaar af te zonderen? Homo's zijn nu toch eindelijk wel geëmancipeerd en geïntegreerd in onze samenleving? (Een belangrijk argument voor het Ministerie van WVC om in 1994 onze subsidie te beëindigen!). Emancipatie is in zekere zin altijd een proces. Je kunt zonder meer stellen dat er in Nederland op het gebied van homo-emancipatie veel is bereikt, zowel wat betreft maatschappelijke en culturele vrijheden en mogelijkheden als op het niveau van wetgeving. Internationaal gezien lopen we beslist voorop. Toch zou je op een willekeurige middelbare school eens de vraag moeten stellen hoeveel leerlingen zich openlijk bekend hebben gemaakt als homoseksueel. Ik denk dat we ons niet al te grote illusies moeten maken over de vrijheid, de acceptatie en de integratie van homoseksualiteit onder jongeren. En denkend over andere culturen zou je je bij voorbeeld ook af kunnen vragen of onze westerse manier van denken en spreken over homoseksualiteit wel persé zo goed aansluit bij hoe er in de diverse allochtone gemeenschappen over gedacht en (niet) gesproken wordt.

Ik denk dat de voltooïng van het homo-emancipatieproces in Nederland vooral geldt voor een beperkte groep van autochtone en volwassen mannen en vrouwen in de randstad. En ook voor deze groep geldt het mijns inziens niet altijd op een dieper persoonlijk niveau. Homohaat en homo-onderdrukking hebben namenlijk de eigenschap dat ze zich verinnerlijken en dat ze onbewust doorgegeven worden, zeker waar ze al eeuwenlang deel hebben uitgemaakt van een algemeen en diepgeworteld patroon.  Het homo-emancipatieproces houdt natuurlijk ook niet op bij onze landsgrenzen, of zou dat, naar mijn mening tenminste, niet moeten doen: Wereldwijd kunnen veel homo- en biseksuelen nog steeds discriminatie, uitstoting, vervolging en erger verwachten zodra ze hun gevoelens, dromen, gedachten en verlangens openbaar maken. In mijn visie is daarom het homobevrijdingsproces pas werkelijk voltooid als dat geldt voor iedereen op alle niveaus.

Stichting Mannenwerk probeert een bescheiden bijdrage te leveren door het creëren van een plaats waar homo- en bisexuele mannen bij elkaar kunnen komen; mannen met een grote verscheidenheid qua achtergrond; mannen in de leeftijd van ± 18 tot 80 jaar; mannen bij voorbeeld die hun 'coming-out' nog moeten maken en die zich met een mengeling van angst en nieuwsgierigheid voor het eerst onder gelijkgestemden begeven; mannen die twijfelen over hun seksuele identiteit, of die er juist zeer tevreden mee en trots op zijn; mannen die zich niet meer thuis, of soms zelfs gevangen voelen binnen de 'homo-cultuur' en die vraagtekens zetten bij een aantal van haar verworvenheden.

Het samen zijn op zo'n speciale plek als onze workshops maakt het mogelijk in alle vrijheid met elkaar na te denken en te zoeken, ervaringen uit te wisselen, van elkaars verschillen te leren, zich met elkaar te verbinden en een begin van een gemeenschap met elkaar te maken. In de vele ontmoetingen die plaats vinden kan er bewustzijn groeien over hoe onderdrukkende mechanismen zich soms hebben vertaald in pijnlijke levenspatronen. Vervolgens kan dat bewustzijn meer vrijheid en kracht geven om andere wegen te kiezen en de kwaliteit van je eigen leven en van de samenleving als geheel te verhogen.

BEPERKINGEN EN MOGELIJKHEDEN       

'Bewust zijn', 'persoonlijke groei' en 'contact maken' staan tijdens de workshops centraal. Het samenzijn wordt gebruikt om je uit te spreken over datgene wat je na aan het hart ligt. We gebruiken taal als middel om hoofd en hart met elkaar te verbinden en om je bewustzijn te vergroten. Naarmate je  je meer bewust bent van hoe je leven eruit ziet kan je daar in grotere mate invloed op hebben. Je kan jouw leven meer in eigen hand nemen en het leiden zoals jij dat wilt, dit alles met respect voor je eigen kwetsbaarheid, beperkingen en mogelijkheden.

Er zijn binnen onze leidersgroep wel eens stemmen opgegaan om wat minder respect voor je eigen kwetsbaarheid en beperkingen te hebben en er nog meer meer voor te gaan staan dat je je leven werkelijk kan leiden zoals jij dat wilt!  Het zou misschien wel krachtiger klinken en uit oogpunt van werving ook prikkelender, maar ik denk dat we juist in de nuancering iets belangrijks aangeven: We willen in onze visie op de menselijke maakbaarheid niet voorbij gaan aan al het geworstel en het gerommel dat er ook bijhoort in een mensenleven. We leggen bij voorbeeld niet meer alle nadruk op autonomie en eigen verantwoordelijkheid, zoals we dat een aantal jaren terug deden. We zijn door onze ervaringen wat bescheidener geworden over onze eigen 'maakbaarheid'. Deze houding onderscheidt ons naar mijn mening van andere, stelliger en absolutere benaderingen van hoe mensen in elkaar zitten en hoe ze zich kunnen ontwikkelen. Benaderingen en methodes die vaak meer onafhankelijkheid, bevrijding, kracht, rijkdom en geluk beloven dan wij en die daarom ook misschien aantrekkelijker klinken.

PLEKKEN OM TE OEFENEN

Het Mannenwerk heeft in de afgelopen tientallen jaren een eenvoudige en toch heel bijzondere werkvorm ontwikkeld voor het groeien in bewustzijn. Je kunt dat doen door in kleine groepen, hardop -en in contact met anderen, te benoemen wat er in het 'hier en nu' in je omgaat, wat je denkt, vindt, ziet, hoort en lichamelijk en emotioneel voelt In het 'hier en nu' worden we ontlast van de druk van de tijd, het gewicht van het verleden en de zorg om wat komen gaat. De 'hier en nu'-trainingen in de kleine groepen zie ik als het hart van ons werk. Dit zijn de concrete oefenplekken waar we al zoekend een balans proberen te vinden tussen binnenwereld en buitenwereld. Hier leren we verantwoordelijkheid te nemen voor onze gedachten, gevoelens en oordelen. Hier leren we in onszelf een plek te ontwikkelen van waaruit we liefdevol en aandachtig naar onszelf en anderen kunnen kijken. Hier ontdekken we dat het voor mannen heel goed mogelijk is om 'in vrede' samen te zijn. Ik vind het in al zijn eenvoud altijd weer ontroerend en hoopgevend: Acht mannen in een kring vormen samen een onuitputtelijke bron van inzicht en inspiratie.

ISOLEMENT EN BEVRIJDING

Tijdens de workshops van Stichting Mannenwerk wordt in de grote groepsbijeenkomsten theorie aangeboden en ontwikkeld over o.a. persoonlijk leiderschap, bewustzijn en veranderingsgerichtheid, je socialisatie tot man, verantwoordelijkheid in combinatie met mildheid. Daarnaast kunnen ervaringen worden uitgewisseld en er kan gesproken worden over thema's als; vriendschap, relaties, macht, (seksueel) geweld, vaderschap, intimiteit, (homo) seksualiteit, kwetsbaarheid. Door je hardop uit te spreken, en je dus kenbaar te maken, kun je werken aan het doorbreken van isolement. 'Isolement' is iets wat vrijwel alle mannen in zich meedragen als gevolg van hun socialisatie tot man. We leren in het proces van jongetje tot man met elkaar te concureren en afstand te nemen van alles wat wijst op zwakte en kwetsbaarheid. Gevoelens als afhankelijkheid, angst, tederheid, verdriet en onzekerheid zijn er natuurlijk nog wel maar het geldt niet als mannelijk om ze te tonen. Als we volwassen mannen geworden zijn kost het vaak veel moeite om met die gevoelens nog contact te maken en ons vermogen tot zachtheid weer terug te winnen. En juist die zachtheid hebben mannen hard nodig om niet te verstarren, om niet te hoeven breken, om zichzelf en anderen geen geweld aan te hoeven doen, om zich te kunnen openen en te stromen in het levensproces.

Wat het isolement van homomannen betreft: Het hele verloop van de socialisatie van kind naar man is in de kern natuurlijk homofobisch van aard. We worden opgevoed om elkaar als jongens en mannen te beconcureren en te bevechten, en niet om elkaar te beminnen. Als resultaat hiervan zal een jongen die tedere verlangens voelt opkomen om dichtbij een andere jongen te zijn, zijn gevoelens in de regel onderdrukken, verzwijgen en ontkennen. De meeste homomannen zijn in hun leven gedurende een lange periode volstrekt alleen geweest met hun gevoelens, dromen en verlangens. Het is de donkere schaduw van het speciale bewustzijn en de extra kracht en inventiviteit die het 'anders-zijn' ook vaak met zich meebrengt. Ik beschouw het isolement van mannen in het algemeen en dat van homomannen in het bijzonder als een verborgen vorm van groot geestelijk lijden. Het doorbreken en opheffen ervan lijkt een zwaar werk dat soms bijna niet te doen is, omdat  het  'isolement'  al zo vroeg en zo diep in ons verankerd is geraakt. Toch kan het eenvoudig hardop spreken over hoe intens alleen we ons soms voelen, in feite al een krachtige en bevrijdende werking hebben.      

ORGANISEREN VAN AANDACHT

Een veel gebruikte werkvorm tijdens onze workshops is het ‘tweetal’. In tweetallen is er ruimte om je uit te spreken over wat er nu in je omgaat, maar ook voor ervaringen uit het verleden. Het vertellen van je verhaal kan je helpen je verleden, en met name de delen waarin je je gekwetst voelt, een voor jou goede plaats te geven.’Onvoorwaardelijke aandacht' is iets wat we bijna allemaal, van huis uit, te weinig hebben ervaren. In de tweetallen gaat het vooral om het zo optimaal mogelijk organiseren van aandacht. De tijd wordt gelijkelijk verdeeld en er is beurtelings een 'verteller' en een 'luisteraar'. Er wordt in het verhaal van de ander zo min mogelijk gestuurd, zelfs niet met goedbedoelde en verhelderende vragen. Zo heeft de verteller alle gelegenheid om zijn eigen spoor te volgen en zijn eigen lijn te ontdekken, in het bewustzijn dat er tegelijkertijd ook nog iemand vol welwillende aandacht naar hem luistert en kijkt en er gedurende de afgesproken tijd echt helemaal voor hem is. Veel mannen zijn de combinatie van zoveel ruimte en aandacht niet zo gewend en ervaren deze als een openbaring.

Het vertellen van je verhaal aan een ander kan je helpen je verleden, en met name de delen van je verleden waarin je je gekwetst voelt, een voor jou goede plaats te geven. Het gaat daarbij niet persé over het 'helen' van oude wonden. We vinden het al mooi als ze een goede plaats krijgen. Het verleden kan niet ongedaan gemaakt worden en je geschiedenis blijft bij je horen. Je kunt je wel steeds bewuster worden van hoe oude en pijnlijke verhalen zich soms opeens in de actualiteit kunnen aandienen en ongemerkt en ongewenst het heden beïnvloeden.

RUIMTE EN VERBINDING

Aan het begin van de workshops worden de deelnemende mannen welkom geheten met alles wat ze meebrengen, het vreugdevolle en het pijnlijke, de inspiratie en de wanhoop, alles mag er zijn en alles kan er naast elkaar bestaan. Welkom, welkom, welkom! En je hoeft niets!  Je mag  'pas op de plaats' maken, uitrusten, op een welwillende manier een beetje kijken naar alles wat zich in je en aan je voordoet, een beetje contact maken. Er is respect en er is aandacht. Een 'warm bad'.  Allemaal  tegenspraak voor wat veel mannen in hun leven hebben meegekregen. Het is natuurlijk niet zo dat de deelnemers van onze workshops al die ruimte en aandacht direct als aangenaam beleven. Eerder dan tijd en rust te nemen zijn mannen vaak gewend om hard en veel te werken en het liefst grote stappen te zetten. Zodra er dan ook toestemming is om stil te staan bij wat zich innerlijk beweegt komt er soms in eerste instantie weerstand en ongemak op en kan er veel moeheid en pijn worden gevoeld. Als voor alle onaangename gewaarwordingen niet meteen oplossingen gezocht hoeven te worden maar als ze ook gewoon even mogen bestaan,  ontstaat er meestal vanzelf weer nieuwe ruimte.

VERGETEN EN HERINNEREN

We weten dat het voor veel mannen achteraf niet altijd gemakkelijk is om de verbinding te blijven vasthouden met wat er binnen de context van een workshop als waardevol is ervaren en ontdekt. Buiten die context, zonder die liefdevolle sfeer en al die aandacht en ruimte en zonder ondersteuning van een gemeenschap van mannen, lijkt het aangaan van een innerlijk proces maar een kale en eenzame bezigheid. Behalve het 'mannen-isolement' speelt hierin natuurlijk ook de algemene individualisering in de samenleving een belangrijke rol. Daarom vind ik het peroonlijk ook zo van belang dat mannen leren zichzelf en elkaar te herinneren aan de verbondenheid die ze met elkaar hebben ervaren. Bijna als een soort innerlijke gelofte om elkaar, en dus ook zichzelf, niet in de steek te laten maar te blijven ondersteunen in de zoektocht naar kwaliteit van leven. Bij mannen is traditioneel gezien een sterke verbondenheid met elkaar meestal gekoppeld aan een concreet, gezamenlijk werk, het uitvoeren van een groot project, of in tijden van oorlog, het gezamenlijk bevechten van een gemeenschappelijke vijand. Het gaat tegen heel wat mannelijke conditioneringen in om het aangaan van een innerlijk proces als een uitdagend en belangrijk werk te zien. Laat staan om elkaar om hulp te vragen als het eventjes niet zo goed mocht lopen. 

MOED EN DISCIPLINE

Het is in deze wereld niet zo vanzelfsprekend dat mannen bereid zijn zich voor elkaar te openen. Er is een bepaald soort moed en discipline voor nodig om je steeds weer uit te spreken over wat er in je leeft en je eigen kwetsbaarheden en pijn te willen zien en laten zien. We leven in een tijd van grote mogelijkheden en daarmee dus ook van veel afleiding op allerlei gebieden, van overmatige consumptie, instant behoeftebevrediging, de neiging tot snelle oplossingen en het zoeken naar steeds grotere 'kicks'. Het lijkt dan ook niet het meest voor de hand liggend om in deze tijd mannen uit te nodigen tot het aangaan van een innerlijk proces dat veel geduld, tijd en doorzettingsvermogen vraagt en dat niet altijd aangenaam en pijnloos zal verlopen. En we kunnen niet eens beloven dat  bewustwording automatisch en direct tot geluk zal leiden. Wat we wel kunnen zeggen is dat het mogelijk is een plek in jezelf te vinden en te ontwikkelen van waaruit je mild en aandachtig naar jezelf en anderen kunt kijken; een plek van waaruit je helder kunt leren zien welke keuzemogelijkheden je hebt om je leven te leiden zoals je het graag zou willen; een plek van waaruit je je acties kunt bezielen om te veranderen wat moet veranderen.

INZICHT EN VERANTWOORDELIJKHEID

Ik heb geprobeerd om de betekenis van het Mannenwerk te beschrijven, voor mijzelf, voor de deelnemers aan onze workshops, voor mensen die met mannen werken, als bijdrage aan het nadenken over wat mannen nodig hebben om vrije, krachtige en bezielde leden van onze samenleving te zijn. Ik wil ook mijn persoonlijke gedachten onder woorden brengen over wat ik als levenshouding nastrevenswaardig en haalbaar acht, namelijk;  om jezelf elke dag en zo mogelijk elk moment weer welkom te heten met alles wat er in je is; om in verbinding te willen blijven met je eigen 'levensproces' en met dat van anderen; om de ogen niet te sluiten voor het onrecht en het lijden in de wereld; om alles te zien en toch niet cynisch of moedeloos te worden, maar alert en actief te blijven reageren waar dat nodig is; om al het pijnlijke en onvolmaakte in jezelf niet met alle geweld te willen overwinnen en uit te bannen, maar er gewoon naar te kijken, er een beetje bij te blijven en het misschien wel op een liefdevolle manier in je armen te nemen; om een beetje nieuwsgierig en verwonderd  te kijken naar wat zich in jezelf en om je heen aandient en proberen daar een betekenis in te zien en aan te geven; om te genieten van de schoonheid die schuilt in het groeiproces; om helderheid,  kracht en wijsheid te durven ervaren en uit te dragen.

Ik zie het als een groot en kostbaar goed  dat er op onze workshops, in alle eenvoud, zoveel ruimte, aandacht en acceptatie kan zijn voor alles wat mannen meebrengen, voor alles wat er is. Hieruit bestaat mijns inziens de bijzondere kwaliteit en waarde van het Mannenwerk. Er zijn voor mannen in onze samenleving niet veel plekken waar zoveel toestemming is om niets te hoeven doen en 'pas op de plaats'  te mogen maken. Voor veel mannen is het zo vanzelfsprekend dat ze in hun dagelijkse leven onder grote druk staan, dat ze het niet eens meer als zodanig ervaren. In mijn visie biedt de ruimte die wij creëren om stil te staan en alleen maar te kijken naar wat zich in je afspeelt en te voelen wat je te voelen hebt,  juist voor mannen, een unieke mogelijkheid tot vernieuwing.

BROEDERSCHAP EN ZUSTERSCHAP

Op onze workshops speelt het werk zich voornamelijk af op het persoonlijke niveau. Het lijkt op het eerste gezicht misschien niet zo groots en opzienbarend wat er gebeurt. Maar juist het kleine en dichtbije kan verwijzen naar het grote en overstijgende. Het 'hier en nu'  biedt soms doorkijkjes op de eeuwigheid. In het eenvoudigste samenzijn gebeuren soms grote wonderen; In een hoogst persoonlijk verhaal kan de geschiedenis van de hele mensheid doorklinken. Op onze beste momenten kennen sommigen van ons de ervaring van het zich verbonden te weten met een groter geheel. De vervreemding is voor even opgeheven en we bestaan niet meer los van elkaar en van de wereld:  Broederschap en zusterschap van mensen!  De ene druppel bevat de essentie van de hele oceaan! Ook als die ervaring ons weer verlaten heeft blijft er de herinnering aan een vermoeden van wat menselijkerwijs mogelijk is: Het is het soort visioen waaruit wereldgodsdiensten en andere grote bewegingen ontstaan. Maar in wezen zijn het ook de gewone, 'kleine' mensenervaringen die we in vele gradaties allemaal wel hebben; De momenten dat we intens kunnen genieten van muziek, van een schilderij, van de natuur, van een verliefdheid; de momenten dat we contact maken met wat we voelen en dat we 'thuis' zijn in ons lichaam; momenten van inzicht, als we in het verhaal van de ander ook onszelf herkennen; als we in de ontmoeting met elkaar verantwoordelijkheid nemen voor wat er in ons omgaat aan gevoelens, gedachten en oordelen; als we verantwoordelijkheid nemen voor elkaar, voor wat klein en dichtbij is, en daarmee ook voor het grotere geheel, gewoon, omdat we intuïtief beseffen dat we er onlosmakelijk deel van uitmaken.

Hendrik Grashuis

voorzitter Stichting Mannenwerk