Bovenstaand citaat had in de afgelopen weken een bijzondere betekenis voor mij. Ik was bezig me voor te bereiden op het leiden van een workshop voor Stichting Mannenwerk, met als thema ‘Mannen & Bezieling’, over persoonlijk leiderschap in het hier & nu. Tegelijkertijd werkte ik aan de presentatie van mijn nieuwste fotowerk, voor een komende groepsexpositie. De titel van mijn nieuwe collectie: ‘Windows'. Vensters op een wereld. Momentopnames van eeuwigheid’. Toen kreeg ik het bericht dat ik een tumor in mijn lichaam had. 

Leven met het besef van eindigheid is mij niet onbekend. Eind jaren tachtig, begin jaren negentig ben ik als coach en begeleider intensief betrokken geweest bij groepen rondom hiv & aids. De groepen bestonden uit drugsverslaafden, prostituees, homo’s, hemofiliepatiënten, ouders, buddy’s, etc. In die tijd had je met de diagnose hiv /aids onherroepelijk nog maar kort te leven. Ik zag om me heen dat veel mensen in die korte tijd, met de dood voor ogen, intensiever en bewuster gingen leven. De urgentie maakte het blijkbaar mogelijk om het alledaagse gedoe te overstijgen en contact te maken met waar het echt over ging. En tegelijkertijd ontstonden er overal netwerken van concreet gemaakte liefde: van mensen die voor elkaar gingen zorgen en elkaar wilden dragen.

Het was voor mij, als ‘gezonde’ man, een eer om bij deze groepen te mogen zijn. Hier heb ik echt geleerd wat het betekent om ‘te zijn  met wat er is’ en ‘te doen wat je te doen staat’! Hier heb ik gezien en ervaren wat er voor potentie in mensen zit als het er op aankomt. Hier heb ik opnieuw besloten dat ik niet eerst de dood aangezegd hoef te krijgen om wakker te worden, om met meer bewustzijn te leven. Ik heb er zelfs mijn werk van gemaakt.

Mede door dit jarenlange werk rondom 'bewust zijn' lukt het me dagelijks steeds beter om me te herinneren aan waar het voor mij over gaat in het leven; dat ik ‘contact maak met het nu' en dat ik probeer te ‘zijn met wat er is’.  Dit is van grote waarde. Hiermee ervaar ik de diepte en de kwaliteit van mijn leven. Van hét Leven! En ik zie voortdurend mogelijkheden om het door te geven aan anderen!

Nu ik zelf te maken heb met kanker in mijn lijf komt het er dus op aan! Hoe ga ik hier mee om, hoe ga ik dit doen? Na een tweede onderzoek bleek de tumor ook nog eens agressief en kwaadaardig! Dit werd me op een vrijdag verteld en op de maandag erna zou ik i.v.m mogelijke uitzaaiingen een ‘ct- scan’ krijgen.

Mijn eerste reactie was: 'Als ik mijn creativiteit maar niet kwijt raak!' En vervolgens: 'O.k., dit is dan het einde van mijn (gezonde) leven'! Vijftig procent kans op uitzaaiingen! In dat geval bedacht ik meteen al dat ik geen eindeloze medische behandeling zou willen, en dat ik het allemaal zo kon loslaten als het nodig zou zijn. Ik heb een heerlijk leven gehad en het is goed geweest! Ik was verbaasd over hoe snel ik daar vrede mee kon hebben! 

De dagen hierna waren ongekend! Een kring van mensen om me heen die er voor me waren; mijn man, kinderen, vrienden, familie. Mensen die voor me wilden zorgen en me wilden dragen! Bij wie ik kon komen sterven, of herstellen! 

Ik zag mezelf door een poort gaan, naar een grotere ruimte, waar het leven nog weer intenser was. De tijd vertraagde en het contact verdiepte zich. Al het dagelijkse (en o zo menselijke!) ‘gedoe’ verdampte en deed er niet meer toe. Wat overbleef was zorgvuldige aandacht, ruimte en liefde. Een staat van zijn die ik goed ken in mijn kunstenaarschap en bij het leiden van groepen, waar ik vaak ervaar dat het ‘hier en nu’ ook de eeuwigheid is!

Deze dagen waren een ultieme oefening in ‘zijn met wat er is’. Dat betekende ook dat ik contact maakte met de pijn en het verdriet van afscheid nemen en moeten loslaten. En soms, als ik dacht aan wat er komen ging, greep het me naar de keel. Dan haalde ik me de meest vreselijke scenario’s in mijn hoofd. Als ik dan weer besefte wat er op het moment werkelijk aan de hand was, werd het gewoon weer licht en was het helemaal in orde. Vreugde en verdriet wisselden elkaar (snel) af. En zo heerlijk, ze waren er soms tegelijkertijd!

Op de dinsdag, na de derde, en veel positievere uitslag zag ik mezelf bij momenten weer langzaam terug glijden naar de ’kleinere ruimte’. Ik zag hoe aantrekkelijke het was om de kleine dagelijkse ergernissen weer aan te willen grijpen. O wonderlijke menselijke geest; vanaf het moment dat het allemaal weer wat minder urgent leek, dat ik weer mogelijkheden en extra tijd kreeg om door te leven, (en daarover zelfs een lichte teleurstelling bij mezelf opmerkte), zag ik hoe snel ik de weg terug ging naar mijn oude patronen, en hoe snel al het ‘gedoe’ er ook meteen weer was!

Toch is het ook anders. Het besef van de eindigheid is altijd nabij. Misschien heb ik nog dertig jaar te gaan, of misschien maar dertig dagen…. Ondanks alles wat ik al dacht te weten rondom ‘bewustzijn’ en ‘kwaliteit van leven’,  heb ik in deze weken toegang gekregen tot een nog onbekende en diepere laag in mezelf. Dit ervaar ik als een groot geschenk.

Wat er nu ook komen gaat, (operatie, verder onderzoek, nieuwe uitslagen, eventuele verdere behandelingen, chemo, volledig herstel, of alsnog op korte termijn sterven!) er is een weg voor mij te gaan waar ik nog niet eerder ben geweest. Ik realiseer me dat velen die moeten gaan en dat velen me al zijn voorgegaan. Mijn persoonlijke ‘kankerverhaal’ is in die zin niet zo uniek. Ik voel me nieuwsgierig naar wat er komen gaat en soms ben ik bang, meestal als ik teveel op de zaken vooruit loop. Waar ik nu kracht uit haal is: dat alles waar ik de afgelopen jaren mee gewerkt heb, nu voor míj werkt!

Op de workshops van het mannenwerk citeer ik vaak de theoloog Wim Overdiep als hij zegt:

‘Geen stap die je zet blijft zonder gevolgen. 

Elke weg wordt stap voor stap begaan. 

Geen woord dat je spreekt laat de wereld onveranderd. 

Aarzel niet om te spreken!’  

Dit citaat geeft voor mij aan dat onze individuele levens niet los van elkaar staan, en dat ook de kleinste dingen die we doen en zeggen er toe doen voor het grote geheel! Vaak kunnen we niet verder kijken dan naar wat we denken te zien, en blijven we hangen aan de vormen. Maar: ‘Ogen zijn blind. Kijk met je hart. Het belangrijkste is onzichtbaar!’     

15 Juli 2009 Johan van Breukelen  

lees hier hoe het verder gaat