Amsterdam zaterdag 9 oktober 2004

Lezing in de Koningszaal van Artis:

Als voorzitter van Stichting Mannenwerk wil ik, ter gelegenheid van het vijf en twintig jarig jubileumfeest, mijn aandacht richten op de grote lijnen en de onderstroom. We zijn in het algemeen geneigd, om eerder aandacht te schenken aan sterke prikkels, heftige gebeurtenissen, nieuwtjes, incidenten, conflicten enzovoorts, dan aan de constante levensstroom onder alle dingen. Eén tak die breekt maakt meer geluid dan een heel bos dat groeit. Ik wil met mijn aandacht bij het groeiende bos zijn, bij de onderstroom.

Ik zie het mannenwerk als groter en breder dan alleen wat wij als Stichting Mannenwerk doen. Als ik de zaal in kijk, zie ik, bijna letterlijk, een groot deel van de geschiedenis van het mannenwerk. Ik zie mannen die ergens in de afgelopen vijf en twintig jaar een periode het werk mee hebben gedragen. Hoewel ze al jaren niet meer bij het mannenwerk in zijn huidige vorm betrokken zijn, hebben veel mannen, zowel voormalige leiders als deelnemers, ooit toch in het mannenwerk hun inspiratie en motivatie gevonden om individueel of binnen andere verbanden hun eigen ‘mannen’- en ‘mensen’-werk te doen. Onder de uiterlijk veranderende vormen zie ik een grote, doorgaande stroom met vele vertakkingen.  

Eind jaren zeventig sloot het mannenwerk, in het kielzog van de vrouwenemancipatiegolf, en als antwoord daarop, aan bij grote maatschappelijke veranderingen op het gebied van rolpatronen van vrouwen en mannen, en had daar ook invloed op. Er waren bijna maandelijks workshops met grote groepen mannen, zo’n veertig tot tachtig man per weekend, gestimuleerd  en gesubsidieerd door de overheid. Het mannenwerk was een energieke en maatschappelijk relevante  beweging. Het persoonlijke was politiek!

De grote golfbeweging van toen is uitgewaaierd in vele verschillende initiatieven, clubjes en organisaties, met elkaar verwant maar ook op zichzelf, bezig met hun eigen ‘ding’. Als je het negatief wilt zien dan is de grote beweging van toen versnipperd en verwaterd en verindividualiseerd. Maar als ik mijn aandacht houd bij het groeiende bos, dan zie ik vooral de rijkdom van de veelheid en de variatie van inspirerende plekken en bewegingen die gecreëerd zijn en nog steeds opnieuw gecreëerd worden.

Er wordt bijzonder werk gedaan op allerlei niveaus; onderzoek en publicaties op het gebied van sekse specifieke vraagstukken,  werk op het gebied van lichaamsbewustzijn,  leiderschapstrainingen,  meditatiegroepen, heel secuur therapeutisch werk met mannelijke slachtoffers van seksueel geweld, projecten in Afrika ter bestrijding van aids en armoede. En in Frankrijk runt Jan Huinder , onze vorige workshopleider, samen met zijn man, met veel liefde en toewijding, een paradijselijk vakantieoord. Op een of andere manier allemaal mannenwerk!  Veel van het werk is niet zo zichtbaar en blaast niet hoog van de toren, omdat het innerlijk werk betreft.

En ik noem hier alleen nog maar een paar voorbeelden van mannen van wie mij bekend is wat ze doen. Van de meeste weet ik het niet eens. We zouden verbaasd en verwonderd zijn als in één magisch moment even zichtbaar zou zijn wat voor bijzonder werk er is gedaan en nog steeds gedaan wordt, dat zijn oorsprong in het mannenwerk heeft. Ik denk dat we maar een fractie beseffen van de enorme impact en uitstraling die het mannenwerk in vijf en twintig jaar heeft gehad en nog steeds heeft.

De plek die Stichting Mannenwerk anno 2004 binnen het hele scala inneemt is een plek van ontmoeting en bezinning. De theoloog Wim Overdiep heeft jaren geleden een pleidooi gehouden voor wat hij noemt: ‘oefenplaatsen waar wij onszelf oefenen in het omgaan met onze gevoelens, ons lichaam  en de tijd waarin we leven. Plaatsen van concentratie en meditatie, van uitwisseling van ervaringen en van bemoediging. Plaatsen van waaruit wij elkaar leren uitzenden in vrede om te doen wat gedaan moet worden’.

De opdracht die Stichting Mannenwerk zichzelf geeft: het blijven creëren van plekken voor mannen om stil te kunnen staan, midden in een complexe wereld en een snelle tijd. Plekken waar ze even niets hoeven. Even niet mee in de ratrace van de consumptie en vermaak maatschappij. We nodigen mannen uit om in het hier en nu, met veel mildheid, contact te maken met wat er van binnen leeft en beweegt, met je gevoeligheid. Dat is niet soft. Want als mannen het contact met hun gevoeligheid verliezen, dan verliezen ze ook het contact met hun levenskracht en lust, omdat die daarmee verbonden is.

Wij zien het ook als essentieel om de pijn van je leven te erkennen en een beetje toe te laten. Dit klinkt misschien niet zo feestelijk, want niemand wil toch pijn. Maar we hebben het allemaal als kind opgelopen en we hebben allemaal onze bescherming opgebouwd. En we hebben in ons dagelijkse leven altijd, en ik herhaal: altijd, meer last van deze bescherming dan van de pijn zelf.  Als je je pijn erkent en een beetje toelaat en daarbij voor ogen houdt dat het om oude verhalen gaat, is het meestal best te verdragen. Geen verspilling meer van energie die opgaat aan de afweer, maar nieuwe ruimte en innerlijke vrijheid.

Dit is allemaal innerlijk werk. En het gaat  tegen heel wat beelden en ideeën over mannelijkheid in om dit als uitdagend en belangrijk te zien. Mannen die er aan begonnen zijn weten dat het dat wel is, al ziet het er vaak niet zo uit.  Mannen worden er krachtiger van en komen meer in verbinding en met meer bezieling in de samenleving te staan.

Even een verhaaltje over een muisje met een staartje: ‘een man had zich teruggetrokken uit de wereld om verlicht te worden. Hij zat te mediteren in een grot. Er glipte een muisje naar binnen en die begon aan zijn sandaal te knabbelen. De asceet opende zijn ogen: Waarom stoor je mij in mijn meditatie? Ik heb honger piepte de muis. Ga weg dwaze muis, sprak de asceet vermanend, ik zoek de eenheid met God, hoe durf je mij daarbij te storen? Nou zeg, antwoordde de muis, hoe wil jij je met God verenigen wanneer je het zelfs met een muis niet eens kunt worden?!’  

Op de weg van persoonlijke ontwikkeling en bewustwording zullen knagende en hongerige muisjes altijd onze metgezellen zijn! Het is natuurlijk heerlijk wanneer je je, als gevolg van je persoonlijke ontwikkeling en al je innerlijke werk, goed voelt, lekker in je vel, heerlijk ontspannen en helemaal in balans. Maar de wereld is, behalve vol van schoonheid en wonderen, ook vol van armoede, onrecht en geweld. En als dat een beetje schuurt met je gelukzaligheid is dat wat mij betreft een goed teken. Het is een teken van je menselijkheid. Als we ons verbonden voelen en weten met een groter geheel worden we daar meteen ook mede verantwoordelijk voor, in de betekenis van dat het ons uitdaagt om ons eigen oorspronkelijke antwoord te kiezen. Ons jubileumthema is niet voor niets: ‘De Man in de Wereld en de Wereld in de Man’. In feite onze eigentijdse variant op het oude credo: ‘Het persoonlijke is politiek’.

In het Jubileum Magazine beschrijf ik in een artikel onder meer mijn ontmoeting met Moeder Theresa, midden in de jaren tachtig. Uit het gezelschap waarin ik was kwam de vraag naar voren: wat kunnen wij nu eigenlijk doen aan armoede, onrechtvaardigheid en geweld in de wereld. We zijn te klein en onbetekenend, alles wordt toch bepaald op een hoger politiek en economisch niveau. Ik weet niet meer precies welke woorden Moeder Theresa gebruikte, maar het kwam neer op: als je wat wilt doen aan de onrechtvaardige verdeling van welvaart in de wereld, kun je alvast beginnen met proberen je eigen leven te vereenvoudigen en het weinige dat je hebt te delen met anderen, niet schraal en zuinig, als een opoffering, maar als een feestje.  En wil je echt wat doen tegen haat en oorlog en geweld? Probeer dan eerst vrienden te worden met je eigen schaduwkanten en met de mensen in je omgeving aan wie je een hekel hebt.  

Als voorzitter van Stichting Mannenwerk neem ik de vrijheid om me met de grote lijnen en met de onderstroom bezig te houden. Ik ben nog van het ouderwetse slag dat er van uitgaat dat ieder mens bepaalde gaven heeft en een bepaalde opdracht in het leven, die hij of zij zelf moet ontdekken.

Daarom wil ik tot slot nog even de apostel Paul us citeren als hij de mensen oproept met de woorden: 'Laten we elkaar zonder ophouden zegenen zodat we allemaal ook zonder ophouden de zegen ontvangen waartoe we geroepen zijn!'  Vergeet niet zo nu en dan naar het groeiende bos te luisteren. Probeer de onderstroom te voelen en laat je er zo nu en dan even door dragen!  Wat ieder van ons ook te doen staat in deze wereld en in deze tijd: laten we het doen met heel ons hart, met onze hele ziel, met ons hele verstand en ons hele lichaam.