|
over
werken met mannen, en de schoonheid die schuilt in het groeiproces.
door
Hendrik Grashuis, voorzitter Stichting Mannenwerk
KLEIN EN
DICHTBIJ
Tijdens
de workshops van Stichting Mannenwerk speelt het belangrijkste
werk zich voornamelijk af op het persoonlijke niveau: 'Klein en
dichtbij'. We hechten groot belang aan het 'persoonlijke',
want we weten hoe gemakkelijk mannen het contact met
zichzelf verliezen zodra ze de dingen te groot en te algemeen
maken. We beschouwen
het als waardevol en belangrijk dat mannen, met hun vaak totaal
verschillende achtergronden, samenkomen om zichzelf en elkaar
onder ogen te zien en zichzelf vervolgens uit te spreken over wat
hun na aan het hart ligt. De ervaring heeft ons laten zien dat dat
meestal leidt tot meer innerlijke ruimte en inzicht. Ik denk dat
het voor ons mannen van grote waarde is dat we contact maken met
onze innerlijke wereld.
Traditioneel
gezien hebben mannen zich altijd gericht op de buitenwereld, het
gebied van hun jachtterreinen, hun ontdekkingen en veroveringen.
Vrouwen droegen zorg voor de voortgang van het dagelijkse bestaan,
het huis, de kinderen, de verbinding met elkaar. In zeker opzicht
kun je zeggen dat we allemaal gevangenen waren van een eeuwenoud
en vaststaand beeld over 'mannelijkheid' en 'vrouwelijkheid'. Dat
traditionele beeld is de laatste decennia radicaal aan het
veranderen, hetgeen nieuwe levensperspectieven heeft geopend voor
zowel vrouwen als mannen. Eigenschappen
en mogelijkheden behoren niet langer, zoals voorheen, tot de
exclusieve domeinen van óf mannen, óf vrouwen. Een gegeven
waarbij we volgens mij allemaal te winnen hebben. Bij mannen kan
er aanvankelijk verwarring en weerstand zijn omdat de
veranderingen als een aanval op, en een aantasting van hun
mannelijkheid gevoeld kunnen worden. Wederzijdse gekwetstheden
kunnen zich gemakkelijk verharden in onvruchtbare strijd over
verschillen en tegenstellingen tussen mannen en vrouwen. In plaats
daarvan kunnen we ook elkaars pijn erkennen en proberen de ruimte
terug te winnen die ons in het verleden niet toegestaan werd. En
voor mannen is dat in mijn visie vooral de innerlijke ruimte.
Mannen
verliezen niets van hun mannelijkheid als ze hun innerlijke ruimte
gaan verkennen en onderzoeken. Ze voegen eerder een extra dimensie
aan hun 'man-zijn' toe. De gerichtheid op de buitenwereld hoeft
niet opgegeven te worden, maar kan juist verrijkt worden met nog
meer bezieling van binnenuit. Het emotionele bereik van mannen kan
zich vergroten en in het hele gebied tussen kracht en
kwetsbaarheid ontstaat een onvermoede bewegingsvrijheid. Je kan
het zien als mannen bij voorbeeld met elkaar nadenken en spreken
en vooral voelen over hun zogenaamde machtspositie ten opzichte
van vrouwen. In het algemeen ervaren mannen hun macht helemaal
niet als macht, maar vooral als grote druk, zware last en
isolement. In die zin is het voor mannen een opluchting om op dat
gebied een nieuw evenwicht te zoeken en weer verbinding met, en
zorgzaamheid voor, een groter geheel te voelen.
Het
innerlijke groeiproces kan een groot en uitdagend avontuur zijn,
met allerlei hindernissen en valkuilen: Er valt een leven lang zo
veel in onszelf te ontdekken, te onderzoeken en vrij te maken dat
het gevaar bestaat dat al onze energie en onze kracht er in
opgaan. Ik denk dat het belangrijk is dat we ons persoonlijke
groei- en bevrijdingsproces niet alleen voor onszelf houden, maar
blijven zoeken naar een balans tussen onze binnen- en buitenwereld
en niet uit het oog verliezen dat onze samenleving snakt naar
krachtige en bezielde mannen.
HOMO'S
EN BEVRIJDING
Stichting
Mannenwerk wil zich inzetten voor de persoonlijke
groei van mannen in
het algemeen en van homo- en biseksuele mannen in het bijzonder.
Soms wordt de vraag
gesteld of
het in deze tijd eigenlijk nog wel nodig is voor homo- en
biseksuele mannen om zich op een speciale plek met elkaar af te
zonderen? Homo's zijn nu toch eindelijk wel geëmancipeerd en geïntegreerd
in onze samenleving? (Een belangrijk argument voor het Ministerie
van WVC om in 1994 onze subsidie te beëindigen!). Emancipatie is
in zekere zin altijd een proces. Je kunt zonder meer stellen dat
er in Nederland op het gebied van homo-emancipatie veel is
bereikt, zowel wat betreft maatschappelijke en culturele vrijheden
en mogelijkheden als op het niveau van wetgeving. Internationaal
gezien lopen we beslist voorop. Toch zou je op een willekeurige
middelbare school eens de vraag moeten stellen hoeveel leerlingen
zich openlijk bekend hebben gemaakt als homoseksueel. Ik denk dat
we ons niet al te grote illusies moeten maken over de vrijheid, de
acceptatie en de integratie van homoseksualiteit onder jongeren.
En denkend over andere culturen zou je je bij voorbeeld ook af
kunnen vragen of onze westerse manier van denken en spreken over
homoseksualiteit wel persé zo goed aansluit bij hoe er in de
diverse allochtone gemeenschappen over gedacht en (niet) gesproken
wordt.
Ik
denk dat de voltooiing van het homo-emancipatieproces in Nederland
vooral geldt voor een beperkte groep van autochtone en volwassen
mannen en vrouwen in de randstad. En ook voor deze groep geldt het
mijns inziens niet altijd op een dieper persoonlijk niveau.
Homohaat en homo-onderdrukking hebben namelijk de eigenschap dat
ze zich verinnerlijken en dat ze onbewust doorgegeven worden,
zeker waar ze al eeuwenlang deel hebben uitgemaakt van een
algemeen en diepgeworteld patroon.
Het homo-emancipatieproces houdt natuurlijk ook niet op bij
onze landsgrenzen, of zou dat, naar mijn mening tenminste, niet
moeten doen: Wereldwijd kunnen veel homo's nog steeds
discriminatie, uitstoting, vervolging en erger verwachten zodra ze
hun gevoelens, dromen, gedachten en verlangens openbaar maken. In
mijn visie is daarom het homo-bevrijdingsproces pas werkelijk
voltooid als dat geldt voor iedereen op alle niveaus.
Stichting
Mannenwerk probeert een bescheiden bijdrage te leveren door het
creëren van een plaats waar homo- en biseksuele mannen bij elkaar
kunnen komen; mannen met een grote verscheidenheid qua
achtergrond; mannen in de leeftijd van ± 18 tot 80 jaar; mannen
bij voorbeeld die hun 'coming-out' nog moeten maken en die zich
met een mengeling van angst en nieuwsgierigheid voor het eerst
onder gelijkgestemden begeven; mannen die twijfelen over hun
seksuele identiteit, of die er juist zeer tevreden mee en trots op
zijn; mannen die zich niet meer thuis, of soms zelfs gevangen
voelen binnen de 'homocultuur' en die vraagtekens zetten bij een
aantal van haar verworvenheden.
Het
samen zijn op zo'n speciale plek als onze workshops maakt het
mogelijk in alle vrijheid met elkaar na te denken en te zoeken,
ervaringen uit te wisselen, van elkaars verschillen te leren, zich
met elkaar te verbinden en een begin van een gemeenschap met
elkaar te maken. In de vele ontmoetingen die plaats vinden kan er
bewustzijn groeien over hoe onderdrukkende mechanismen zich soms
hebben vertaald in pijnlijke levenspatronen. Vervolgens kan dat
bewustzijn meer vrijheid en kracht geven om andere wegen te kiezen
en de kwaliteit van je eigen leven en van de samenleving als
geheel te verhogen.
BEPERKINGEN
EN MOGELIJKHEDEN
'Bewust
zijn', 'persoonlijke groei' en 'contact maken' staan tijdens de
workshops centraal. Het samenzijn wordt gebruikt om je uit te
spreken over datgene wat je na aan het hart ligt. We gebruiken
taal als middel om hoofd en hart met elkaar te verbinden en om je
bewustzijn te vergroten. Naarmate je
je meer bewust bent van hoe je leven eruit ziet kan je daar
in grotere mate invloed op hebben. Je kan jouw leven meer in eigen
hand nemen en het leiden zoals jij dat wilt, dit alles met respect
voor je eigen kwetsbaarheid, beperkingen en mogelijkheden.
Er
zijn binnen onze leidersgroep wel eens stemmen opgegaan om wat
minder respect voor je
eigen kwetsbaarheid en beperkingen te hebben en er nog meer
meer voor te gaan staan dat je je leven werkelijk kan leiden zoals
jij dat wilt! Het zou
misschien wel krachtiger klinken en uit oogpunt van werving ook
prikkelender, maar ik denk dat we juist in de nuancering iets
belangrijks aangeven: We willen in onze visie op de menselijke
maakbaarheid niet voorbij gaan aan al het geworstel en het
gerommel dat er ook bij hoort in een mensenleven. We leggen bij
voorbeeld niet meer alle nadruk op autonomie en eigen
verantwoordelijkheid, zoals we dat een aantal jaren terug deden.
We zijn door onze ervaringen wat bescheidener geworden over onze
eigen 'maakbaarheid'. Deze houding onderscheidt ons naar mijn
mening van andere, stelliger en absolute benaderingen van hoe
mensen in elkaar zitten en hoe ze zich kunnen ontwikkelen.
Benaderingen en methodes die vaak meer onafhankelijkheid,
bevrijding, kracht, rijkdom en geluk beloven dan wij en die daarom
ook misschien aantrekkelijker klinken.
PLEKKEN
OM TE OEFENEN
Het
Mannenwerk heeft in de afgelopen tientallen jaren een eenvoudige
en toch heel bijzondere werkvorm ontwikkeld voor het groeien in
bewustzijn. Je kunt dat doen door in kleine groepen, hardop
-en in contact met anderen, te benoemen wat er in het 'hier en nu'
in je omgaat, wat je denkt, vindt, ziet, hoort en lichamelijk en
emotioneel voelt In het
'hier en nu' worden we ontlast van de druk van de tijd, het
gewicht van het verleden en de zorg om wat komen gaat. De 'hier en
nu'-trainingen in de kleine groepen zie ik als het hart van ons
werk. Dit zijn de concrete oefenplekken waar we al zoekend een
balans proberen te vinden tussen binnenwereld en buitenwereld.
Hier leren we verantwoordelijkheid te nemen voor onze gedachten,
gevoelens en oordelen. Hier leren we in onszelf een plek te
ontwikkelen van waaruit we liefdevol en aandachtig naar onszelf en
anderen kunnen kijken. Hier ontdekken we dat het voor mannen heel
goed mogelijk is om 'in vrede' samen te zijn. Ik vind het in al
zijn eenvoud altijd weer ontroerend en hoopgevend: Acht mannen in
een kring vormen samen een onuitputtelijke bron van inzicht en
inspiratie.
ISOLEMENT
EN BEVRIJDING
Tijdens
de workshops van Stichting Mannenwerk wordt in de grote
groepsbijeenkomsten theorie aangeboden en ontwikkeld over o.a.
persoonlijk leiderschap, bewustzijn en veranderingsgerichtheid, je
socialisatie tot man, verantwoordelijkheid in combinatie met
mildheid. Daarnaast kunnen ervaringen worden uitgewisseld en er
kan gesproken worden over thema's als; vriendschap, relaties,
macht, (seksueel) geweld, vaderschap, intimiteit, (homo)
seksualiteit, kwetsbaarheid. Door je hardop uit te spreken, en je
dus kenbaar te maken, kun je werken aan het doorbreken van
isolement.
'Isolement' is iets wat vrijwel alle mannen in zich meedragen
als gevolg van hun socialisatie tot man. We leren in het proces
van jongetje tot man met elkaar te concurreren en afstand te nemen
van alles wat wijst op zwakte en kwetsbaarheid. Gevoelens als
afhankelijkheid, angst, tederheid, verdriet en onzekerheid zijn er
natuurlijk nog wel maar het geldt niet als mannelijk om ze te
tonen. Als we volwassen mannen geworden zijn kost het vaak veel
moeite om met die gevoelens nog contact te maken en ons vermogen
tot zachtheid weer terug te winnen. En juist die zachtheid hebben
mannen hard nodig om niet te verstarren, om niet te hoeven breken,
om zichzelf en anderen geen geweld aan te hoeven doen, om zich te
kunnen openen en te stromen in het levensproces.
Wat
het isolement van homomannen betreft: Het hele verloop van de
socialisatie van kind naar man is in de kern natuurlijk
homofobisch van aard. We worden opgevoed om elkaar als jongens en
mannen te beconcurreren en te bevechten, en niet om elkaar te
beminnen. Als resultaat hiervan zal een jongen die tedere
verlangens voelt opkomen om dichtbij een andere jongen te zijn,
zijn gevoelens in de regel onderdrukken, verzwijgen en ontkennen.
De meeste homomannen zijn in hun leven gedurende een lange periode
volstrekt alleen geweest met hun gevoelens, dromen en verlangens.
Het is de donkere schaduw van het speciale bewustzijn en de extra
kracht en inventiviteit die het 'anderszijn' ook vaak met zich
meebrengt. Ik beschouw het isolement van mannen in het algemeen en
dat van homomannen in het bijzonder als een verborgen vorm van
groot geestelijk lijden. Het doorbreken en opheffen ervan lijkt
een zwaar werk dat soms bijna niet te doen is, omdat
het 'isolement'
al zo vroeg en zo diep in ons verankerd is geraakt. Toch
kan het eenvoudig hardop spreken over hoe intens alleen we ons
soms voelen, in feite al een krachtige en bevrijdende werking
hebben.
Een
veel gebruikte werkvorm tijdens onze workshops is het
‘tweetal’. In tweetallen is er ruimte om je uit te spreken
over wat er nu in je omgaat, maar ook voor ervaringen uit het
verleden. Het vertellen van je verhaal kan je helpen je verleden,
en met name de delen waarin je je gekwetst voelt, een voor jou
goede plaats te geven.’Onvoorwaardelijke aandacht' is iets wat
we bijna allemaal, van huis uit, te weinig hebben ervaren. In de
tweetallen gaat het vooral om het zo optimaal mogelijk organiseren
van aandacht. De tijd wordt gelijkelijk verdeeld en er is
beurtelings een 'verteller' en een 'luisteraar'. Er wordt in het
verhaal van de ander zo min mogelijk gestuurd, zelfs niet met
goedbedoelde en verhelderende vragen. Zo heeft de verteller alle
gelegenheid om zijn eigen spoor te volgen en zijn eigen lijn te
ontdekken, in het bewustzijn dat er tegelijkertijd ook nog iemand
vol welwillende aandacht naar hem luistert en kijkt en er
gedurende de afgesproken tijd echt helemaal voor hem is. Veel
mannen zijn de combinatie van zoveel ruimte en aandacht niet zo
gewend en ervaren deze als een openbaring.
Het
vertellen van je verhaal aan een ander kan je helpen je verleden,
en met name de delen van
je verleden waarin je je gekwetst voelt, een voor jou goede plaats
te geven. Het
gaat daarbij niet persé over het 'helen' van oude wonden. We
vinden het al mooi als ze een goede plaats krijgen. Het verleden
kan niet ongedaan gemaakt worden en je geschiedenis blijft bij je
horen. Je kunt je wel steeds bewuster worden van hoe oude en
pijnlijke verhalen zich soms opeens in de actualiteit kunnen
aandienen en ongemerkt en ongewenst het heden beïnvloeden.
RUIMTE
EN VERBINDING
Aan
het begin van de workshops
worden de deelnemende mannen welkom geheten met alles wat ze
meebrengen, het vreugdevolle en het pijnlijke, de inspiratie en de
wanhoop, alles mag er zijn en alles kan er naast elkaar bestaan.
Welkom, welkom, welkom! En je hoeft niets!
Je mag 'pas op
de plaats' maken, uitrusten, op een welwillende manier een beetje
kijken naar alles wat zich in je en aan je voordoet, een beetje
contact maken. Er is respect en er is aandacht. Een 'warm bad'.
Allemaal tegenspraak
voor wat veel mannen in hun leven hebben meegekregen. Het is
natuurlijk niet zo dat de deelnemers van onze workshops al die
ruimte en aandacht direct als aangenaam beleven. Eerder dan tijd
en rust te nemen zijn mannen vaak gewend om hard en veel te werken
en het liefst grote stappen te zetten. Zodra er dan ook
toestemming is om stil te staan bij wat zich innerlijk beweegt
komt er soms in eerste instantie weerstand en ongemak op en kan er
veel moeheid en pijn worden gevoeld. Als voor alle onaangename
gewaarwordingen niet meteen oplossingen gezocht hoeven te worden
maar als ze ook gewoon even mogen bestaan,
ontstaat er meestal vanzelf weer nieuwe ruimte.
VERGETEN
EN HERINNEREN
We
weten dat het voor veel mannen achteraf niet altijd gemakkelijk is
om de verbinding te blijven vasthouden met wat er binnen de
context van een workshop als waardevol is ervaren en ontdekt.
Buiten die context, zonder die liefdevolle sfeer en al die
aandacht en ruimte en zonder ondersteuning van een gemeenschap van
mannen, lijkt het aangaan van een innerlijk proces maar een kale
en eenzame bezigheid. Behalve het 'mannenisolement' speelt hierin
natuurlijk ook de algemene individualisering in de samenleving een
belangrijke rol. Daarom vind ik het belangrijk dat mannen leren
zichzelf en elkaar te herinneren aan de verbondenheid die ze met
elkaar hebben ervaren. Bijna als een soort innerlijke gelofte om
elkaar, en dus ook zichzelf, niet in de steek te laten maar te
blijven ondersteunen in de zoektocht naar kwaliteit van leven. Bij
mannen is traditioneel gezien een sterke verbondenheid met elkaar
meestal gekoppeld aan een concreet, gezamenlijk werk, het
uitvoeren van een groot project, of in tijden van oorlog, het
gezamenlijk bevechten van een gemeenschappelijke vijand. Het gaat
tegen heel wat mannelijke conditioneringen in om het aangaan van
een innerlijk proces als een uitdagend en belangrijk werk te zien.
Laat staan om elkaar om hulp te vragen als het eventjes niet zo
goed mocht lopen.
MOED
EN DISCIPLINE
Het
is in deze wereld niet zo vanzelfsprekend dat mannen bereid zijn
zich voor elkaar te openen. Er is een bepaald soort moed en
discipline voor nodig om je steeds weer uit te spreken over wat er
in je leeft en je eigen kwetsbaarheden en pijn te willen zien en
laten zien. We leven in een tijd van grote mogelijkheden en
daarmee dus ook van veel afleiding op allerlei gebieden, van
overmatige consumptie, instant behoeftebevrediging, de neiging tot
snelle oplossingen en het zoeken naar steeds grotere 'kicks'. Het
lijkt dan ook niet het meest voor de hand liggend om in deze tijd
mannen uit te nodigen tot het aangaan van een innerlijk proces dat
veel geduld, tijd en doorzettingsvermogen vraagt en dat niet
altijd aangenaam en pijnloos zal verlopen. En we kunnen niet eens
beloven dat bewustwording
automatisch en direct tot geluk zal leiden. Wat we wel kunnen
zeggen is dat het mogelijk is een plek in jezelf te vinden en te
ontwikkelen van waaruit je mild en aandachtig naar jezelf en
anderen kunt kijken; een plek van waaruit je helder kunt leren
zien welke keuzemogelijkheden je hebt om je leven te leiden zoals
je het graag zou willen; een plek van waaruit je je acties kunt
bezielen om te veranderen wat moet veranderen.
INZICHT
EN VERANTWOORDELIJKHEID
Ik
heb geprobeerd om de betekenis van het Mannenwerk te beschrijven,
voor mijzelf, voor de deelnemers aan onze workshops, voor mensen
die met mannen werken, als bijdrage aan het nadenken over wat
mannen nodig hebben om vrije, krachtige en bezielde leden van onze
samenleving te zijn. Ik wil ook mijn persoonlijke gedachten onder
woorden brengen over wat ik als levenshouding nastrevenswaardig en
haalbaar acht, namelijk; om
jezelf elke dag en zo mogelijk elk moment weer welkom te heten met
alles wat er in je is; om in verbinding te willen blijven met je
eigen 'levensproces' en met dat van anderen; om de ogen niet te
sluiten voor het onrecht en het lijden in de wereld; om alles te
zien en toch niet cynisch of moedeloos te worden, maar alert en
actief te blijven reageren waar dat nodig is; om al het pijnlijke
en onvolmaakte in jezelf niet met alle geweld te willen overwinnen
en uit te bannen, maar er gewoon naar te kijken, er een beetje bij
te blijven en het misschien wel op een liefdevolle manier in je
armen te nemen; om een beetje nieuwsgierig en verwonderd
te kijken naar wat zich in jezelf en om je heen aandient en
proberen daar een betekenis in te zien en aan te geven; om te
genieten van de schoonheid die schuilt in het groeiproces; om
helderheid, kracht en
wijsheid te durven ervaren en uit te dragen.
Ik
zie het als een groot en kostbaar goed
dat er op onze workshops, in alle eenvoud, zoveel ruimte,
aandacht en acceptatie kan zijn voor alles wat mannen meebrengen,
voor alles wat er is. Hieruit bestaat mijns inziens de bijzondere
kwaliteit en waarde van het Mannenwerk. Er zijn voor mannen in
onze samenleving niet veel plekken waar zoveel toestemming is om
niets te hoeven doen en 'pas op de plaats'
te mogen maken. Voor veel mannen is het zo vanzelfsprekend
dat ze in hun dagelijkse leven onder grote druk staan, dat ze het
niet eens meer als zodanig ervaren. In mijn visie biedt de ruimte
die wij creëren om stil te staan en alleen maar te kijken naar
wat zich in je afspeelt en te voelen wat je te voelen hebt,
juist voor mannen, een unieke mogelijkheid tot vernieuwing.
BROEDERSCHAP
EN ZUSTERSCHAP
Op
onze workshops speelt het werk zich voornamelijk af op het
persoonlijke niveau. Het lijkt op het eerste gezicht misschien
niet zo groots en opzienbarend wat er gebeurt. Maar juist het
kleine en dichtbije kan verwijzen naar het grote en overstijgende.
Het 'hier en nu' biedt
soms doorkijkjes op de eeuwigheid. In het eenvoudigste samenzijn
gebeuren soms grote wonderen; In een hoogst persoonlijk verhaal
kan de geschiedenis van de hele mensheid doorklinken. Op onze
beste momenten kennen sommigen van ons de ervaring van het zich
verbonden te weten met een groter geheel. De vervreemding is voor
even opgeheven en we bestaan niet meer los van elkaar en van de
wereld: Broederschap
en zusterschap van mensen! De
ene druppel bevat de essentie van de hele oceaan! Ook als die
ervaring ons weer verlaten heeft blijft er de herinnering aan een
vermoeden van wat menselijkerwijs mogelijk is: Het is het soort
visioen waaruit wereldgodsdiensten en andere grote bewegingen
ontstaan. Maar in wezen zijn het ook de gewone, 'kleine'
mensenervaringen die we in vele gradaties allemaal wel hebben; De
momenten dat we intens kunnen genieten van muziek, van een
schilderij, van de natuur, van een verliefdheid; de momenten dat
we contact maken met wat we voelen en dat we 'thuis' zijn in ons
lichaam; momenten van inzicht, als we in het verhaal van de ander
ook onszelf herkennen; als we in de ontmoeting met elkaar
verantwoordelijkheid nemen voor wat er in ons omgaat aan
gevoelens, gedachten en oordelen; als we verantwoordelijkheid
nemen voor elkaar, voor wat klein en dichtbij is, en daarmee ook
voor het grotere geheel, gewoon, omdat we intuïtief beseffen dat
we er onlosmakelijk deel van uitmaken
|
