|
over
werken met mannen, en de schoonheid die schuilt in
het groeiproces.
door
Hendrik Grashuis, voorzitter Stichting Mannenwerk
KLEIN
EN DICHTBIJ
Tijdens
de workshops van Stichting Mannenwerk speelt het
belangrijkste werk zich voornamelijk af op het
persoonlijke niveau: 'Klein en dichtbij'. We
hechten groot belang aan het 'persoonlijke',
want we weten hoe gemakkelijk mannen het
contact met zichzelf verliezen zodra ze de dingen
te groot en te algemeen maken.
We beschouwen het als waardevol en
belangrijk dat mannen, met hun vaak totaal
verschillende achtergronden, samenkomen om
zichzelf en elkaar onder ogen te zien en zichzelf
vervolgens uit te spreken over wat hun na aan het
hart ligt. De ervaring heeft ons laten zien dat
dat meestal leidt tot meer innerlijke ruimte en
inzicht. Ik denk dat het voor ons mannen van grote
waarde is dat we contact maken met onze innerlijke
wereld.
Traditioneel
gezien hebben mannen zich altijd gericht op de
buitenwereld, het gebied van hun jachtterreinen,
hun ontdekkingen en veroveringen. Vrouwen droegen
zorg voor de voortgang van het dagelijkse bestaan,
het huis, de kinderen, de verbinding met elkaar.
In zeker opzicht kun je zeggen dat we allemaal
gevangenen waren van een eeuwenoud en vaststaand
beeld over 'mannelijkheid' en 'vrouwelijkheid'.
Dat traditionele beeld is de laatste decennia
radicaal aan het veranderen, hetgeen nieuwe
levensperspectieven heeft geopend voor zowel
vrouwen als mannen.
Eigenschappen en mogelijkheden behoren niet
langer, zoals voorheen, tot de exclusieve domeinen
van óf mannen, óf vrouwen. Een gegeven waarbij
we volgens mij allemaal te winnen hebben. Bij
mannen kan er aanvankelijk verwarring en weerstand
zijn omdat de veranderingen als een aanval op, en
een aantasting van hun mannelijkheid gevoeld
kunnen worden. Wederzijdse gekwetstheden kunnen
zich gemakkelijk verharden in onvruchtbare strijd
over verschillen en tegenstellingen tussen mannen
en vrouwen. In plaats daarvan kunnen we ook
elkaars pijn erkennen en proberen de ruimte terug
te winnen die ons in het verleden niet toegestaan
werd. En voor mannen is dat in mijn visie vooral
de innerlijke ruimte.
Mannen
verliezen niets van hun mannelijkheid als ze hun
innerlijke ruimte gaan verkennen en onderzoeken.
Ze voegen eerder een extra dimensie aan hun 'man-zijn'
toe. De gerichtheid op de buitenwereld hoeft niet
opgegeven te worden, maar kan juist verrijkt
worden met nog meer bezieling van binnenuit. Het
emotionele bereik van mannen kan zich vergroten en
in het hele gebied tussen kracht en kwetsbaarheid
ontstaat een onvermoede bewegingsvrijheid. Je kan
het zien als mannen bij voorbeeld met elkaar
nadenken en spreken en vooral voelen over hun
zogenaamde machtspositie ten opzichte van vrouwen.
In het algemeen ervaren mannen hun macht helemaal
niet als macht, maar vooral als grote druk, zware
last en isolement. In die zin is het voor mannen
een opluchting om op dat gebied een nieuw
evenwicht te zoeken en weer verbinding met, en
zorgzaamheid voor, een groter geheel te voelen.
Het
innerlijke groeiproces kan een groot en uitdagend
avontuur zijn, met allerlei hindernissen en
valkuilen: Er valt een leven lang zo veel in
onszelf te ontdekken, te onderzoeken en vrij te
maken dat het gevaar bestaat dat al onze energie
en onze kracht er in opgaan. Ik denk dat het
belangrijk is dat we ons persoonlijke groei- en
bevrijdingsproces niet alleen voor onszelf houden,
maar blijven zoeken naar een balans tussen onze
binnen- en buitenwereld en niet uit het oog
verliezen dat onze samenleving snakt naar
krachtige en bezielde mannen.
HOMO'S
EN BEVRIJDING
Stichting
Mannenwerk wil zich inzetten voor de persoonlijke
groei
van mannen in het algemeen en van homo- en
biseksuele mannen in het bijzonder.
Soms
wordt de vraag gesteld
of
het in deze tijd eigenlijk nog wel nodig is voor
homo- en biseksuele mannen om zich op een speciale
plek met elkaar af te zonderen? Homo's zijn nu
toch eindelijk wel geëmancipeerd en geïntegreerd
in onze samenleving? (Een belangrijk argument voor
het Ministerie van WVC om in 1994 onze subsidie te
beëindigen!). Emancipatie is in zekere zin altijd
een proces. Je kunt zonder meer stellen dat er in
Nederland op het gebied van homo-emancipatie veel
is bereikt, zowel wat betreft maatschappelijke en
culturele vrijheden en mogelijkheden als op het
niveau van wetgeving. Internationaal gezien lopen
we beslist voorop. Toch zou je op een willekeurige
middelbare school eens de vraag moeten stellen
hoeveel leerlingen zich openlijk bekend hebben
gemaakt als homoseksueel. Ik denk dat we ons niet
al te grote illusies moeten maken over de
vrijheid, de acceptatie en de integratie van
homoseksualiteit onder jongeren. En denkend over
andere culturen zou je je bij voorbeeld ook af
kunnen vragen of onze westerse manier van denken
en spreken over homoseksualiteit wel persé zo
goed aansluit bij hoe er in de diverse allochtone
gemeenschappen over gedacht en (niet) gesproken
wordt.
Ik
denk dat de voltooiing van het
homo-emancipatieproces in Nederland vooral geldt
voor een beperkte groep van autochtone en
volwassen mannen en vrouwen in de randstad. En ook
voor deze groep geldt het mijns inziens niet
altijd op een dieper persoonlijk niveau. Homohaat
en homo-onderdrukking hebben namelijk de
eigenschap dat ze zich verinnerlijken en dat ze
onbewust doorgegeven worden, zeker waar ze al
eeuwenlang deel hebben uitgemaakt van een algemeen
en diepgeworteld patroon.
Het homo-emancipatieproces houdt natuurlijk
ook niet op bij onze landsgrenzen, of zou dat,
naar mijn mening tenminste, niet moeten doen:
Wereldwijd kunnen veel homo's nog steeds
discriminatie, uitstoting, vervolging en erger
verwachten zodra ze hun gevoelens, dromen,
gedachten en verlangens openbaar maken. In mijn
visie is daarom het homo-bevrijdingsproces pas
werkelijk voltooid als dat geldt voor iedereen op
alle niveaus.
Stichting
Mannenwerk probeert een bescheiden bijdrage te
leveren door het creëren van een plaats waar
homo- en biseksuele mannen bij elkaar kunnen
komen; mannen met een grote verscheidenheid qua
achtergrond; mannen in de leeftijd van ± 18 tot
80 jaar; mannen bij voorbeeld die hun 'coming-out'
nog moeten maken en die zich met een mengeling van
angst en nieuwsgierigheid voor het eerst onder
gelijkgestemden begeven; mannen die twijfelen over
hun seksuele identiteit, of die er juist zeer
tevreden mee en trots op zijn; mannen die zich
niet meer thuis, of soms zelfs gevangen voelen
binnen de 'homocultuur' en die vraagtekens zetten
bij een aantal van haar verworvenheden.
Het
samen zijn op zo'n speciale plek als onze
workshops maakt het mogelijk in alle vrijheid met
elkaar na te denken en te zoeken, ervaringen uit
te wisselen, van elkaars verschillen te leren,
zich met elkaar te verbinden en een begin van een
gemeenschap met elkaar te maken. In de vele
ontmoetingen die plaats vinden kan er bewustzijn
groeien over hoe onderdrukkende mechanismen zich
soms hebben vertaald in pijnlijke levenspatronen.
Vervolgens kan dat bewustzijn meer vrijheid en
kracht geven om andere wegen te kiezen en de
kwaliteit van je eigen leven en van de samenleving
als geheel te verhogen.
BEPERKINGEN
EN MOGELIJKHEDEN
'Bewust
zijn', 'persoonlijke groei' en 'contact maken'
staan tijdens de workshops centraal. Het samenzijn
wordt gebruikt om je uit te spreken over datgene
wat je na aan het hart ligt. We gebruiken taal als
middel om hoofd en hart met elkaar te verbinden en
om je bewustzijn te vergroten. Naarmate je
je meer bewust bent van hoe je leven eruit
ziet kan je daar in grotere mate invloed op
hebben. Je kan jouw leven meer in eigen hand nemen
en het leiden zoals jij dat wilt, dit alles met
respect voor je eigen kwetsbaarheid, beperkingen
en mogelijkheden.
Er
zijn binnen onze leidersgroep wel eens stemmen
opgegaan om wat minder
respect voor je eigen kwetsbaarheid en beperkingen
te hebben en er nog meer meer voor te gaan
staan dat je je leven werkelijk kan leiden zoals
jij dat wilt!
Het zou misschien wel krachtiger klinken en
uit oogpunt van werving ook prikkelender, maar ik
denk dat we juist in de nuancering iets
belangrijks aangeven: We willen in onze visie op
de menselijke maakbaarheid niet voorbij gaan aan
al het geworstel en het gerommel dat er ook bij
hoort in een mensenleven. We leggen bij voorbeeld
niet meer alle nadruk op autonomie en eigen
verantwoordelijkheid, zoals we dat een aantal
jaren terug deden. We zijn door onze ervaringen
wat bescheidener geworden over onze eigen
'maakbaarheid'. Deze houding onderscheidt ons naar
mijn mening van andere, stelliger en absolute
benaderingen van hoe mensen in elkaar zitten en
hoe ze zich kunnen ontwikkelen. Benaderingen en
methodes die vaak meer onafhankelijkheid,
bevrijding, kracht, rijkdom en geluk beloven dan
wij en die daarom ook misschien aantrekkelijker
klinken.
PLEKKEN
OM TE OEFENEN
Het
Mannenwerk heeft in de afgelopen tientallen jaren
een eenvoudige en toch heel bijzondere werkvorm
ontwikkeld voor het groeien in bewustzijn. Je
kunt dat doen door in kleine groepen, hardop -en
in contact met anderen, te benoemen wat er in het
'hier en nu' in je omgaat, wat je denkt, vindt,
ziet, hoort en lichamelijk en emotioneel voelt
In het 'hier en nu' worden we ontlast van de
druk van de tijd, het gewicht van het verleden en
de zorg om wat komen gaat. De 'hier en
nu'-trainingen in de kleine groepen zie ik als het
hart van ons werk. Dit zijn de concrete
oefenplekken waar we al zoekend een balans
proberen te vinden tussen binnenwereld en
buitenwereld. Hier leren we verantwoordelijkheid
te nemen voor onze gedachten, gevoelens en
oordelen. Hier leren we in onszelf een plek te
ontwikkelen van waaruit we liefdevol en aandachtig
naar onszelf en anderen kunnen kijken. Hier
ontdekken we dat het voor mannen heel goed
mogelijk is om 'in vrede' samen te zijn. Ik vind
het in al zijn eenvoud altijd weer ontroerend en
hoopgevend: Acht mannen in een kring vormen samen
een onuitputtelijke bron van inzicht en
inspiratie.
ISOLEMENT
EN BEVRIJDING
Tijdens
de workshops van Stichting Mannenwerk wordt in de
grote groepsbijeenkomsten theorie aangeboden en
ontwikkeld over o.a. persoonlijk leiderschap,
bewustzijn en veranderingsgerichtheid, je
socialisatie tot man, verantwoordelijkheid in
combinatie met mildheid. Daarnaast kunnen
ervaringen worden uitgewisseld en er kan gesproken
worden over thema's als; vriendschap, relaties,
macht, (seksueel) geweld, vaderschap, intimiteit,
(homo) seksualiteit, kwetsbaarheid. Door je hardop
uit te spreken, en je dus kenbaar te maken, kun je
werken aan het doorbreken van isolement.
'Isolement' is iets wat vrijwel alle mannen in
zich meedragen als gevolg van hun socialisatie tot
man. We leren in het proces van jongetje tot man
met elkaar te concurreren en afstand te nemen van
alles wat wijst op zwakte en kwetsbaarheid.
Gevoelens als afhankelijkheid, angst, tederheid,
verdriet en onzekerheid zijn er natuurlijk nog wel
maar het geldt niet als mannelijk om ze te tonen.
Als we volwassen mannen geworden zijn kost het
vaak veel moeite om met die gevoelens nog contact
te maken en ons vermogen tot zachtheid weer terug
te winnen. En juist die zachtheid hebben mannen
hard nodig om niet te verstarren, om niet te
hoeven breken, om zichzelf en anderen geen geweld
aan te hoeven doen, om zich te kunnen openen en te
stromen in het levensproces.
Wat
het isolement van homomannen betreft: Het hele
verloop van de socialisatie van kind naar man is
in de kern natuurlijk homofobisch van aard. We
worden opgevoed om elkaar als jongens en mannen te
beconcurreren en te bevechten, en niet om elkaar
te beminnen. Als resultaat hiervan zal een jongen
die tedere verlangens voelt opkomen om dichtbij
een andere jongen te zijn, zijn gevoelens in de
regel onderdrukken, verzwijgen en ontkennen. De
meeste homomannen zijn in hun leven gedurende een
lange periode volstrekt alleen geweest met hun
gevoelens, dromen en verlangens. Het is de donkere
schaduw van het speciale bewustzijn en de extra
kracht en inventiviteit die het 'anderszijn' ook
vaak met zich meebrengt. Ik beschouw het isolement
van mannen in het algemeen en dat van homomannen
in het bijzonder als een verborgen vorm van groot
geestelijk lijden. Het doorbreken en opheffen
ervan lijkt een zwaar werk dat soms bijna niet te
doen is, omdat
het 'isolement'
al zo vroeg en zo diep in ons verankerd is
geraakt. Toch kan het eenvoudig hardop spreken
over hoe intens alleen we ons soms voelen, in
feite al een krachtige en bevrijdende werking
hebben.
Een
veel gebruikte werkvorm tijdens onze workshops is
het ‘tweetal’. In tweetallen is er ruimte om
je uit te spreken over wat er nu in je omgaat,
maar ook voor ervaringen uit het verleden. Het
vertellen van je verhaal kan je helpen je
verleden, en met name de delen waarin je je
gekwetst voelt, een voor jou goede plaats te
geven.’Onvoorwaardelijke aandacht' is iets wat
we bijna allemaal, van huis uit, te weinig hebben
ervaren. In de tweetallen gaat het vooral om het
zo optimaal mogelijk organiseren van aandacht. De
tijd wordt gelijkelijk verdeeld en er is
beurtelings een 'verteller' en een 'luisteraar'.
Er wordt in het verhaal van de ander zo min
mogelijk gestuurd, zelfs niet met goedbedoelde en
verhelderende vragen. Zo heeft de verteller alle
gelegenheid om zijn eigen spoor te volgen en zijn
eigen lijn te ontdekken, in het bewustzijn dat er
tegelijkertijd ook nog iemand vol welwillende
aandacht naar hem luistert en kijkt en er
gedurende de afgesproken tijd echt helemaal voor
hem is. Veel mannen zijn de combinatie van zoveel
ruimte en aandacht niet zo gewend en ervaren deze
als een openbaring.
Het
vertellen van je verhaal aan een ander kan je
helpen je verleden, en met name de
delen van je verleden waarin je je gekwetst voelt,
een voor jou goede plaats te geven.
Het gaat daarbij niet persé over het 'helen' van
oude wonden. We vinden het al mooi als ze een
goede plaats krijgen. Het verleden kan niet
ongedaan gemaakt worden en je geschiedenis blijft
bij je horen. Je kunt je wel steeds bewuster
worden van hoe oude en pijnlijke verhalen zich
soms opeens in de actualiteit kunnen aandienen en
ongemerkt en ongewenst het heden beïnvloeden.
RUIMTE
EN VERBINDING
Aan
het begin van de
workshops worden de deelnemende mannen
welkom geheten met alles wat ze meebrengen, het
vreugdevolle en het pijnlijke, de inspiratie en de
wanhoop, alles mag er zijn en alles kan er naast
elkaar bestaan. Welkom, welkom, welkom! En je
hoeft niets!
Je mag
'pas op de plaats' maken, uitrusten, op een
welwillende manier een beetje kijken naar alles
wat zich in je en aan je voordoet, een beetje
contact maken. Er is respect en er is aandacht.
Een 'warm bad'.
Allemaal
tegenspraak voor wat veel mannen in hun
leven hebben meegekregen. Het is natuurlijk niet
zo dat de deelnemers van onze workshops al die
ruimte en aandacht direct als aangenaam beleven.
Eerder dan tijd en rust te nemen zijn mannen vaak
gewend om hard en veel te werken en het liefst
grote stappen te zetten. Zodra er dan ook
toestemming is om stil te staan bij wat zich
innerlijk beweegt komt er soms in eerste instantie
weerstand en ongemak op en kan er veel moeheid en
pijn worden gevoeld. Als voor alle onaangename
gewaarwordingen niet meteen oplossingen gezocht
hoeven te worden maar als ze ook gewoon even mogen
bestaan, ontstaat
er meestal vanzelf weer nieuwe ruimte.
VERGETEN
EN HERINNEREN
We
weten dat het voor veel mannen achteraf niet
altijd gemakkelijk is om de verbinding te blijven
vasthouden met wat er binnen de context van een
workshop als waardevol is ervaren en ontdekt.
Buiten die context, zonder die liefdevolle sfeer
en al die aandacht en ruimte en zonder
ondersteuning van een gemeenschap van mannen,
lijkt het aangaan van een innerlijk proces maar
een kale en eenzame bezigheid. Behalve het
'mannenisolement' speelt hierin natuurlijk ook de
algemene individualisering in de samenleving een
belangrijke rol. Daarom vind ik het belangrijk dat
mannen leren zichzelf en elkaar te herinneren aan
de verbondenheid die ze met elkaar hebben ervaren.
Bijna als een soort innerlijke gelofte om elkaar,
en dus ook zichzelf, niet in de steek te laten
maar te blijven ondersteunen in de zoektocht naar
kwaliteit van leven. Bij mannen is traditioneel
gezien een sterke verbondenheid met elkaar meestal
gekoppeld aan een concreet, gezamenlijk werk, het
uitvoeren van een groot project, of in tijden van
oorlog, het gezamenlijk bevechten van een
gemeenschappelijke vijand. Het gaat tegen heel wat
mannelijke conditioneringen in om het aangaan van
een innerlijk proces als een uitdagend en
belangrijk werk te zien. Laat staan om elkaar om
hulp te vragen als het eventjes niet zo goed mocht
lopen.
MOED
EN DISCIPLINE
Het
is in deze wereld niet zo vanzelfsprekend dat
mannen bereid zijn zich voor elkaar te openen. Er
is een bepaald soort moed en discipline voor nodig
om je steeds weer uit te spreken over wat er in je
leeft en je eigen kwetsbaarheden en pijn te willen
zien en laten zien. We leven in een tijd van grote
mogelijkheden en daarmee dus ook van veel
afleiding op allerlei gebieden, van overmatige
consumptie, instant behoeftebevrediging, de
neiging tot snelle oplossingen en het zoeken naar
steeds grotere 'kicks'. Het lijkt dan ook niet het
meest voor de hand liggend om in deze tijd mannen
uit te nodigen tot het aangaan van een innerlijk
proces dat veel geduld, tijd en
doorzettingsvermogen vraagt en dat niet altijd
aangenaam en pijnloos zal verlopen. En we kunnen
niet eens beloven dat
bewustwording automatisch en direct tot
geluk zal leiden. Wat we wel kunnen zeggen is dat
het mogelijk is een plek in jezelf te vinden en te
ontwikkelen van waaruit je mild en aandachtig naar
jezelf en anderen kunt kijken; een plek van
waaruit je helder kunt leren zien welke
keuzemogelijkheden je hebt om je leven te leiden
zoals je het graag zou willen; een plek van
waaruit je je acties kunt bezielen om te
veranderen wat moet veranderen.
INZICHT
EN VERANTWOORDELIJKHEID
Ik
heb geprobeerd om de betekenis van het Mannenwerk
te beschrijven, voor mijzelf, voor de deelnemers
aan onze workshops, voor mensen die met mannen
werken, als bijdrage aan het nadenken over wat
mannen nodig hebben om vrije, krachtige en
bezielde leden van onze samenleving te zijn. Ik
wil ook mijn persoonlijke gedachten onder woorden
brengen over wat ik als levenshouding
nastrevenswaardig en haalbaar acht, namelijk;
om jezelf elke dag en zo mogelijk elk
moment weer welkom te heten met alles wat er in je
is; om in verbinding te willen blijven met je
eigen 'levensproces' en met dat van anderen; om de
ogen niet te sluiten voor het onrecht en het
lijden in de wereld; om alles te zien en toch niet
cynisch of moedeloos te worden, maar alert en
actief te blijven reageren waar dat nodig is; om
al het pijnlijke en onvolmaakte in jezelf niet met
alle geweld te willen overwinnen en uit te bannen,
maar er gewoon naar te kijken, er een beetje bij
te blijven en het misschien wel op een liefdevolle
manier in je armen te nemen; om een beetje
nieuwsgierig en verwonderd
te kijken naar wat zich in jezelf en om je
heen aandient en proberen daar een betekenis in te
zien en aan te geven; om te genieten van de
schoonheid die schuilt in het groeiproces; om
helderheid, kracht
en wijsheid te durven ervaren en uit te dragen.
Ik
zie het als een groot en kostbaar goed
dat er op onze workshops, in alle eenvoud,
zoveel ruimte, aandacht en acceptatie kan zijn
voor alles wat mannen meebrengen, voor alles wat
er is. Hieruit bestaat mijns inziens de bijzondere
kwaliteit en waarde van het Mannenwerk. Er zijn
voor mannen in onze samenleving niet veel plekken
waar zoveel toestemming is om niets te hoeven doen
en 'pas op de plaats'
te mogen maken. Voor veel mannen is het zo
vanzelfsprekend dat ze in hun dagelijkse leven
onder grote druk staan, dat ze het niet eens meer
als zodanig ervaren. In mijn visie biedt de ruimte
die wij creëren om stil te staan en alleen maar
te kijken naar wat zich in je afspeelt en te
voelen wat je te voelen hebt,
juist voor mannen, een unieke mogelijkheid
tot vernieuwing.
BROEDERSCHAP
EN ZUSTERSCHAP
Op
onze workshops speelt het werk zich voornamelijk
af op het persoonlijke niveau. Het lijkt op het
eerste gezicht misschien niet zo groots en
opzienbarend wat er gebeurt. Maar juist het kleine
en dichtbije kan verwijzen naar het grote en
overstijgende. Het 'hier en nu'
biedt soms doorkijkjes op de eeuwigheid. In
het eenvoudigste samenzijn gebeuren soms grote
wonderen; In een hoogst persoonlijk verhaal kan de
geschiedenis van de hele mensheid doorklinken. Op
onze beste momenten kennen sommigen van ons de
ervaring van het zich verbonden te weten met een
groter geheel. De vervreemding is voor even
opgeheven en we bestaan niet meer los van elkaar
en van de wereld:
Broederschap en zusterschap van mensen!
De ene druppel bevat de essentie van de
hele oceaan! Ook als die ervaring ons weer
verlaten heeft blijft er de herinnering aan een
vermoeden van wat menselijkerwijs mogelijk is: Het
is het soort visioen waaruit wereldgodsdiensten en
andere grote bewegingen ontstaan. Maar in wezen
zijn het ook de gewone, 'kleine' mensenervaringen
die we in vele gradaties allemaal wel hebben; De
momenten dat we intens kunnen genieten van muziek,
van een schilderij, van de natuur, van een
verliefdheid; de momenten dat we contact maken met
wat we voelen en dat we 'thuis' zijn in ons
lichaam; momenten van inzicht, als we in het
verhaal van de ander ook onszelf herkennen; als we
in de ontmoeting met elkaar verantwoordelijkheid
nemen voor wat er in ons omgaat aan gevoelens,
gedachten en oordelen; als we verantwoordelijkheid
nemen voor elkaar, voor wat klein en dichtbij is,
en daarmee ook voor het grotere geheel, gewoon,
omdat we intuïtief beseffen dat we er
onlosmakelijk deel van uitmaken
|
