Jens van Tricht

In het voorjaar werden we als Stichting Mannenwerk benaderd door Jens van Tricht om eens van gedachten te wisselen over een project met de (geuzen) naam ‘De keukentafel’. Een gesubsidieerd project met als doel te onderzoeken met wie en op welke manier een samenwerkingsverband mogelijk is van mensen en organisaties die zich in en vanuit Nederland bezighouden met jongens, mannen en genderrechtvaardigheid.

We vonden dit initiatief belangwekkend genoeg om daar bij te willen zijn, daarnaast herinnerden we ons Jens nog van een aantal jaren terug als inspirerende deelnemer aan een workshop van Stichting Mannenwerk over persoonlijk leiderschap. We kennen Jens als een heldere en krachtige man die bezield zijn werk doet. Reden genoeg om Jens te vragen voor deze rubriek en hem de volgende drie vragen te stellen.

Waar haal jij je kracht en bezieling vandaan voor je dagelijks leven?

Uit de verbinding met mezelf, met andere mensen, en met het gevoel dat wat ik doe deel uitmaakt van, en bijdraagt aan, iets groters, namelijk diezelfde verbinding met anderen en met de wereld.

Dit heb ik opgeschreven toen ik jullie vraag las en er over na ging denken. Nu ik het voorlees vind ik het wat zweverig klinken. Het klinkt niet erg tastbaar. Maar misschien zijn ‘kracht’ en ‘bezieling’ dat ook wel helmaal niet. In het verleden zou ik gezegd hebben; ik haal mijn kracht en bezieling uit idealisme, uit streven naar rechtvaardigheid, uit verzet tegen onrecht, uit concreet haalbare doelen die ik zou willen bereiken; een wereld zonder geweld. Die vallen natuurlijk hier allemaal wel onder maar ze zijn er niet zo expliciet in zichtbaar. Dat wat ik zeg over die verbinding met anderen en de wereld is geloof ik waar ik werkelijk mijn kracht en bezieling vandaan haal. Dit is ook wat mij energie geeft in mijn leven.

Dit weerspiegelt wel wat ik voel en wat ik vind en wat ik ervaar. Maar ik had het nog niet eerder zo geformuleerd. Het is in ontwikkeling. Het is interessant dat jullie zeggen dat deze vraag voortdurend actueel is en dat je die ook weer opnieuw kan stellen. Als je me over een jaar deze vraag nog een keer stelt komt er waarschijnlijk een heel ander antwoord uit.

Dan stel ik de vraag nu alvast nog een keer; Waar haal jij je kracht en bezieling vandaan voor je dagelijks leven? En wat komt er nu als eerste op?

(Jens lacht en noemt;) Plezier! Daar haal ik mijn kracht en bezieling vandaan. Als ik zelf plezier heb, heb ik ook plezier met anderen. Ik vind het belangrijk dat het leven leuk is, niet alleen voor mij maar ook voor anderen.

Wanneer heb jij plezier?

Als er contact is!  En dan kom ik dus toch weer bij het woord verbinding.

Voel je nu plezier?

Ja, door de vraag die je me stelt kom ik in contact met mezelf en dat geeft me ook plezier: dat dit dus is wat me beweegt en waar ik kracht en bezieling uithaal!

Wat hebben mannen volgens jou in deze tijd nodig?

Moeilijk om te zeggen wat mannen in het algemeen nodig hebben. Alsof dat in deze tijd zoveel anders is dan in andere tijden. Volgens mij hebben we allemaal vooral verbondenheid nodig, we zijn sociale wezens.

Voor mannen geldt misschien wel speciaal dat ze verbondenheid met andere mannen nodig hebben. En verbondenheid met zichzelf. Van daaruit kunnen ze zich werkelijk verbinden met anderen, met vrouwen, met de wereld.

Als je je met mannen bezig houdt gaat het in grote delen van de maatschappij vaak over mannen in relatie tot vrouwen. Dat is ook een belangrijk deel van het samenleven van mensen met elkaar. Mannen zijn vaak zo op afstand van elkaar, en ergens ook op afstand van zich zelf,  zo erg naar buiten gericht: Het publieke domein, werk, maatschappij, politiek, media.

Ik denk wat ze nodig hebben is contact met, en  aandacht voor zichzelf. In contact met andere mannen kunnen ze daar een stap in zetten, een spiegel vinden. Het is goed als ze kunnen oefenen om die aandacht aan zichzelf te geven. Om die stem en energie te veranderen, al die ellende in de wereld en die grotere doelen, waar ik me op de achtergrond ook nog altijd mee bezig houd.

Ik denk dat die ellende ook zal verminderen als mannen zouden leren om meer in contact te zijn met  zichzelf en andere mannen. Ik denk dat mannen best veel onvrede en ontevredenheid hebben en het gevoel dat ze iets missen in hun leven. Dat ze, voor ze er aan toe komen dat echt bij zich zelf te zoeken, nog een hele tijd bezig zijn om dat elders, buiten zich zelf te zoeken. Ze willen wel iets anders in hun leven, maar om dan de stap te maken om naar binnen te keren, om bij zich zelf te rade te gaan, die stap is dan vaak ver weg. Dan gaan ze het vaak eerst zoeken in ander werk of een andere overtuiging of in een andere relatie of in een andere vorm van seks of in een hobby, of weet ik wat.

Ik werk bij voorbeeld met een groep politiemannen die zeggen dat ze heel graag vrouwen willen helpen. Maar in de twee keren dat ik met ze heb gewerkt waren de mooiste momenten, dat ze in kleine groepjes hun eigen ervaringen met elkaar aan het delen waren. En achteraf benoemden ze die momenten ook wel als heel bijzonder en waardevol. Maar als je ze dan later vraagt wat het belang van deze groep is, dan worden die momenten door niemand naar buiten gebracht.

Zie je een verschil tussen homo en hetero mannen?

Ik koester het beeld dat homo mannen een alternatief bieden voor omgang van mannen met elkaar. Dat ze op een bepaalde manier gevoeliger en kwetsbaarder met elkaar om kunnen gaan. Maar ik ben er ook nog niet helemaal zeker van of daar niet het zelfde probleem met generalisatie geldt als bij hetero mannen in het algemeen. Het is jammer dat het allemaal zo gescheiden is. Ik vind het interessant als ik kijk naar hoe niet westerse mannen met elkaar omgaan in hun thuisland en hoe ze dat hier doen: dat er bij hun ook in lichamelijkheid en in bepaalde vorm van zachtheid en vriendschap voor elkaar soms meer ruimte lijkt te zijn. Omdat we hier zo’n gescheiden identiteit als hetero en homo hebben. En ook een groeiend bewustzijn dat je ook bi kan zijn met alle problemen en overtuigingen van dien. Ik denk wel dat heteromannen van homomannen kunnen leren daarin, maar ik ben ook bang dat ik homomannen daarmee idealiseer en de homo mannen die ik ken zijn ook maar gewoon mensen.

Zie je ook nog een specifieke taak voor homomannen?

Nou dat is interessant. Ik vind het leuk dat je het vraagt, maar ik weet niet of ik het als taak durf te formuleren. Meer als uitdaging die ook ergens vergelijkbaar is met hoe het in de praktijk werkt met de verhouding tussen mannen en vrouwen. Eigenlijk zou je willen dat de dominante groep verandert en maar al te vaak blijkt in de praktijk dat die groep daar ruimte voor nodig heeft, en die komt meestal van de ondergeschikte groep. Ik denk dat het heel mooi en krachtig zou zijn als homo mannen uitreiken naar heteromannen. Ik weet dat het niet makkelijk is. We hebben het er over gehad in de wereld van organisaties die zich met mannen bezig houden dat er best een fikse scheiding blijkt te zijn tussen organisaties die zich bezig houden met homo’s en die dan zeggen: ik werk niet met mannen!

Ik snap die logica heel goed en ik denk dat heteromannen die zich niet thuis voelen bij de dominante omgangsvormen en cultuur behoefte hebben aan verbinding met anderen, vrouwen, homo’s, biseksuele, om meer ruimte te vinden om zich zelf te zijn. Zonder daar meteen een stap in te hoeven zetten. Zonder van het ene hokje in het ander te moeten. Als ik dus een taak zou benoemen voor homomannen zou ik kunnen zeggen: Uitreiken naar en ruimte bieden aan niet normatieve heteromannen!

Wat staat je als man in deze wereld te doen?

Wat mij als man te doen staat is steeds minder anderen vertellen wat ze zouden moeten doen! En steeds meer alleen maar voorleven wat voor mij waardevol is en daarmee anderen inspireren. Ik heb al eerder genoemd wat mij veel bezighoudt: de verbinding met mezelf, met andere mensen, en met het gevoel dat wat ik doe deel uitmaakt van, en bijdraagt aan iets groters! 

Mijn weg is niet de makkelijkste, maar zeker wel de moeite waard. Ik zoek geen eenvoudige antwoorden voor moeilijke vragen, geen makkelijke oplossingen voor complexe problemen.

Het gaat verder dan het als man ontwikkelen van zogenaamd 'vrouwelijke' eigenschappen; het gaat erom deze en andere eigenschappen als wezenlijk eigen voor mezelf, als man en als mens, te ervaren.

Als man mens worden, dat is mijn queeste. Mezelf mogen zijn, als man én als mens, los van de knellende keurslijven en toch verbonden met de mensen en de samenleving die die keurslijven wel belangrijk vinden. Mezelf ook toestaan mezelf te zijn, niet te voldoen aan een of ander bedacht ideaalbeeld.

Ik heb de vraag ‘wat staat mij als man in deze wereld te doen?’ heel persoonlijk opgevat. Vroeger zou ik mijn doel veel meer in maatschappelijke en politieke termen geformuleerd hebben. Zoals: een eind maken aan mannelijk geweld, een bijdrage leveren aan gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen, homo’s - hetero’s en alle andere soorten van ongelijkheid opheffen. Dat is ook nog steeds een kader waar binnen ik mezelf plaats en ervaar en ook mijn werk vormgeef.

Ik kan heel veel praten en heel veel doen maar ik heb het gevoel dat ik door gewoon mezelf te zijn misschien eigenlijk wel het meeste bereik.

En daar zit ook de moeilijkste uitdaging. Ik kan wel vertellen hoe het allemaal moet, maar uiteindelijk kan ik alleen maar proberen dat ideale mens zijn ook vorm te geven in mijn eigen mens zijn en ik ben nog verre van het ideaal af maar het streven ernaar is voor mij de moeite waard en heeft in de verbinding tussen mij en de wereld het meeste zin. En draagt ook het meest bij aan oprecht en authentiek contact met anderen.

Als je zegt ‘mezelf zijn’ wat bedoel je dan precies?

Ik kan niet zeggen wie ik nou ben. Ik ben met de opleiding haptonomie bezig en ook al een paar jaar in behandeling. Dus mijn antwoord wordt voor een belangrijk deel daardoor ingegeven. Dat is: bewust ervaren wat in mij gebeurd, wat in mij beweegt vanbinnen. En daar zo bewust mogelijk naar te handelen en te streven naar congruentie tussen mijn gevoel en mijn handelen.

Maar het is lastig om te komen tot een idee over wie ben ik omdat ik in een wereld leef die me daar zoveel concepten over aanreikt, en ideeën en interpretaties. En daar speelt het zelfde met vals bewustzijn en ware belangen. Ik weet ook niet precies wat mijn vals bewustzijn en mijn ware belangen zijn maar wat mij te doen staat is wel daar zoveel mogelijk naar te zoeken en authenticiteit nastreven.

Ook mannelijkheid is in mijn ogen toch een willekeurig concept dat de maatschappij mij oplegt waar ik niet om heen kan als het gaat over mijn beleving van mezelf. Dat levert ook altijd weer die worsteling op omdat het woord man mij allerlei dingen lijkt voor te schrijven en te ontzeggen en me ook in de knoop brengt met wat ik van binnen voel. Want ik voel dingen van binnen die volgens de maatschappij niet binnen het concept man horen.

Heb je dat je hele leven al?

Ik ben daarin niet de enige. Het is zo platvloers: alle mannen zijn ook zorgzaam maar dat hoort niet bij het concept man. Alle mannen voelen zich ook kwetsbaar maar dat hoort niet bij het concept man. Dat is iets wat ik mijn hele leven al ervaar. En waar feministische theorievorming en maatschappelijke inzichten over sekse en seksualiteit me bij geholpen hebben om dat te analyseren en te verwerken.

Uiteindelijk gaat het om: op het persoonlijk vlak ervaren wat ik ervaar, en dat dan herdefiniëren als eigen aan mezelf als man, en dus ook behorend aan ‘mannelijkheid’  Dat is best lastig in een wereld die zorgzaamheid ziet als vrouwelijk. Dan ben je als man best een vrouwelijke man. Ja, dat klopt dus niet helemaal!

Allemaal tekst he?

Ja, daarom heb ik hier ook zoveel tekst.

Al luisterend naar jou kom ik weer terug bij de eerste vraag. Is daarbij voor jou nog een onderscheid te maken tussen kracht, bezieling en je drive?

Mijn eerste reactie is nee. Ik geloof dat die samenvallen elkaar overlappen. Dan kom ik toch wel op authenticiteit en manifestatie. Daar zit ook het woord man weer in! Interessant! In de haptonomie gebruiken ze het woord agressie op een positieve manier, als uiting geven aan vitaliteit en levenskracht en weten waar je heen wilt. Daar hebben ze de metafoor van  (gras) zaadjes die onder asfalt zitten die, als ze de kans krijgen, hun weg nog door het asfalt heen naar boven vinden. Zo’n oprichtende kracht die weet waar het heen wil. Ik ga naar de zon! Dat is waar ik naar op zoek ben voor mezelf en voor anderen: om die kracht, die oorspronkelijke vitaliteit aan te boren! En ik geloof naar mate het meer lukt om zo te leven dat jezelf gelukkiger bent, dat je ook meer bijdraagt aan het geluk van de anderen in de wereld.

Is dat ooit een besluit geweest, bewust of onbewust?

Dat geloof ik niet. Mijn leven speelt zich af in een aaneenschakeling van momenten van herkenning. Als ik denk aan mijn vroege jeugd dan is het er ook altijd overgegaan dat ik gezien, gekend en herkend, erkend en gewaardeerd wilde worden. Dat kan je ook zeggen over wat mij drijft en kracht geeft en bezielt: Het streven naar waardering en herkenning. Ik wil leuk gevonden worden. Zo simpel is het ook! Op een heel ander niveau is dat ook gewoon wat het is!  Alleen als het zich op die laag afspeelt, dan loop ik ook hard in mijn valkuilen want dan ga ik leuk gevonden willen worden en dan doe ik daar dingen voor die niet goed voor mezelf zijn. Dus uiteindelijk ondermijn ik dan mijn kracht en vitaliteit en authenticiteit. Daarom is het steeds weer zoeken naar: waar zit die nou precies? Wat voelt echt goed? En wat is goed op langere termijn en wat is goed op korte termijn?

Je hebt nu vrij veel gesproken, je hebt er over nagedacht, wat opent zich voor jou nu op dit moment?

Dat ik op de goede weg ben! Dat ik in dit proces binnen dit gesprek met jou ook weer een stap heb gemaakt in wat ik geformuleerd heb als doel voor mezelf: in wat mij als man te doen staat! Belangrijk daarin is dat ik op dit moment heel expliciet en gefocust woorden geef aan een proces wat al langer aan de gang is. Waarin ook een verschuiving van mijn zelfbeeld en mijn missie optreedt. Een verschuiving van het maatschappelijke naar het persoonlijke is in een nieuwe laag of fase terecht gekomen.

Zo is uiteindelijk mijn project van het oprichten van een netwerk dat zich met mannen en emancipatie bezig houdt eigenlijk ook wel duidelijk. Dat was op een bepaalde manier al wel duidelijk, maar het sluimerde meer dan dat het zo expliciet werd dat eigenlijk mijn focus niet ligt op de maatschappelijke verbinding in eerste instantie, maar op de persoonlijke verbinding die daaronder ligt, die kan leiden tot de maatschappelijk verbinding. Dat mijn focus daarin verschuift voelt goed. Ik voel daarin de ruimte dat het (ik?) er mag zijn van mezelf!

Johan van Breukelen juni 2010