familie portret 1962

©1990 Johan van Breukelen

‘Als je denkt dat je al verlicht bent, 

ga dan eens een weekje bij je familie logeren.’

‘Vrij naar de schrijver /spiritueel leraar Ram Dass’  

Ik ben geboren in de jaren vijftig als jongste van een arbeidersgezin met acht kinderen. Een ‘nakomertje’ in een gezin waar alle patronen van hoe er met elkaar werd omgegaan al vast lagen. Het was een groot, heftig en chaotisch gezin in een veel te klein huis. Ik vond nauwelijks aansluiting bij het leven van mijn oudere broers en zussen. Een deel van mij hing voortdurend de clown uit om aandacht te trekken. Een ander deel trok zich terug en creëerde een eigen fantasiewereld.

Je familie, het gezin waarin je bent opgegroeid, is de eerste groep mensen waarbinnen je je gedrag ontwikkelt. Wat je als kind binnen je familie leert over de omgang met mensen, is bepalend voor de rest van je leven.

En andersom is het ook waar wat actrice Shirley MacLaine ooit eens heeft gezegd: dat al het werk wat je doet op het gebied van persoonlijke groei en bewustzijn, het lastigst toe te passen is in het contact met je eigen familie.

In onze vroege jeugd nemen we onbewust belangrijke besluiten waarop we ons verdere leven baseren. Besluiten die vaak zijn terug te voeren op vertrouwen (of gebrek daaraan) in de ander en in jezelf. Later als je groot bent spelen in allerlei groepen (school, sport, vrienden, clubs, werk, etc.), vaak dezelfde mechanismen als toen in het contact met je familie.

En elke groep waarin je verkeert kan je weer bewust maken van die mechanismen. Bij voorbeeld: je neiging om je terug te trekken, om af te wachten, of om juist op te vallen, heel erg goed je best te doen, behulpzaam te zijn, of juist strijd aan te gaan met anderen in de groep, je aan anderen te ergeren, of onverschillig te worden, enzovoorts.  Allemaal manieren om je als kind te handhaven in een groep, in je familie. En als volwassene schiet je vaak nog automatisch in het zelfde gedrag. Terwijl er in het hier en nu meestal niet echt iets aan de hand is waartegen je je zou moeten beschermen om te overleven. Als volwassene ben je veel vrijer dan je vaak denkt. Zelfs in situaties waarin je overgeleverd lijkt aan de omstandigheden.

In mijn gewone doen zit ik meestal boordevol ideeën, zie overal mogelijkheden, maak voortdurend plannen om iets nieuws te creëren. Die tomeloze energie is nu voor een half jaar aangetast omdat ik me, om de week, drie dagen lang laat aansluiten op zakken vol chemische vloeistoffen. Ik geef me over aan een intensieve chemokuur om achtergebleven kankercellen te vernietigen. Het gif komt binnen via een klein kastje, onderhuids vlakbij mijn hart, en sijpelt hier mijn aderen in. Na een zes uur durende toediening in het ziekenhuis, word ik aangesloten op een heupflesje waarmee ik gewoon naar huis kan en de dingen doen die ik gewend ben om te doen.

Ik heb maar besloten om het niet als een strijd te zien. Niet een gevecht tegen iets in mezelf. Meer als een samenwerking van mijn lichaam en mijn geest met de medicijnen. En niet onbelangrijk daarbij: hoop op een dosis geluk!

Ik heb nu een aantal kuren in mijn lijf zitten. Een goede vriend vergeleek me laatst met een wandelende fles bleekwater, die uiteindelijk zo bij de chemokar kan! (het wordt er wel schoon van, dat wel!). De feitelijke lichamelijke reacties zijn nogal wisselend;  soms voel ik me  letterlijk en figuurlijk kapot gemaakt van binnen. Dan is er vermoeidheid, misselijkheid, smaakverlies. Soms kan ik mijn ene been niet voor het andere zetten. Een aantal keren kon ik het stuur van mijn fiets niet vasthouden vanwege zenuwtintelingen in mijn handen. Een keer was ik korte tijd half blind van een koud windje op mijn ogen. Regelmatig heb ik last van krampen. Maar meestal is het redelijk goed te doen. Wat het soms zwaar maakt is het lijden dat ik vrees: mijn gedachten aan het vooruitzicht dat mijn energie met elke kuur nog meer aangetast zal worden.

Ik ben in de loop der jaren gehecht geraakt aan hard en veel werken, aan mijn tomeloze energie, aan het voortdurend iets moeten creëren. Alsof iets in mij nog steeds bezig is de chaos en de heftigheid van mijn gezin van herkomst te bezweren. Door alsmaar bezig te zijn houd ik de illusie in stand dat ik mijn leven onder controle heb. Alsof dat nog steeds nodig zou zijn! En alsof dat sowieso mogelijk zou zijn!

In deze periode van mijn leven kom ik, ook letterlijk, mijn familie weer tegen. Ze leven intens met me mee. Ondanks dat ik daar met volle teugen van geniet, brengt het me ook weer in contact met de heftige verhalen van vroeger: over verloren raken in de chaos, over niet gezien en niet gehoord worden.  Voor ik het weet ben ik weer ‘thuis’ in die kleine ruimte van toen.

Ook hier sijpelt er op een bepaalde manier ‘gif’ mee waardoor ik innerlijk soms weer ‘kleingeestig’ reageer. Ik zie bij voorbeeld in mijzelf het eigenaardige genoegen om me te willen vastbijten in gedoe rondom mijn oudste zus, waarbij we allebei ons gelijk willen halen in een bepaalde kwestie. Terwijl ik eigenlijk alleen maar stil hoef te staan bij hoe pijnlijk dat alleen gelaten gevoel voor mij als kind geweest is. Als ik dat doe verdwijnt onmiddellijk mijn boosheid en gekwetst zijn. Dat was toen. Ik voel mezelf weer mild worden en kan zien dat ook mijn oudste zuster waarschijnlijk in een zelfde soort oud verhaal gevangen zit. En ik weet maar al te goed hoe lastig het vaak is om onderscheid te maken tussen toen en nu.

Ondanks al mijn ervaring kom ik iedere keer weer de zelfde dingen in een andere vorm tegen. ‘Houdt het dan nooit op?!‘ Blijkbaar niet! Zolang we leven komen we onszelf tegen. Door zo nu en dan stil te staan en naar deze dingen te kijken, en daarbij durven te voelen wat we voelen, verdiepen we ons leven, vergroten we onze ruimte en onze vrijheid. Dat is volgens mij van levensbelang! Voor onszelf, en daarmee voor de hele mensenfamilie waar we deel van uitmaken.

Mijn belangrijkste klusje is nu: aanvaarden dat ik voorlopig nog maar de helft kan doen van wat ik gewend ben te doen. ‘s Middags ga ik vaak even op de bank liggen. Een dvdtje kijken. En meestal val ik dan in een diepe, lange slaap. Relax, nothing is under control!

Johan van Breukelen  

lees hier hoe het verder gaat